Νεοπλατωνικές Σχολές

Η Νεοπλατωνική Σχολή της Ρώμης

Ο Πορφύριος είναι ο εκφραστής της Νεοπλατωνικής σχολής της Ρώμης. Κεντρικό στοιχείο της διδασκαλίας του Πορφύριου είναι η σωτηρία της ψυχής, που όπως λέει μπορεί να επιτευχθεί με έκσταση. Τέτοια εμπειρία έκστασης αναφέρεται πως είχε 4 φορές ο Πλωτίνος και μία φορά ο Πορφύριος σε βαθιά γεράματα.

Η έκσταση

Με την έννοια έκσταση ο Πορφύριος εννοούσε να είναι συγχρόνως κανείς ο εαυτός του και να μην είναι ο εαυτός του. Αυτό ακούγεται αντιφατικό και φαντάζει αδύνατο. Ο Πλωτίνος για να ξεπεράσει αυτή την αντίφαση, εφάρμοσε μια μέθοδο που αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες της διδασκαλίας του. Η μέθοδος λέει πως προκειμένου να γεφυρωθούν οι δύο διαφορετικές υποστάσεις του ανθρώπου δηλ. να είσαι ο εαυτός σου και να μην είσαι ο εαυτός σου, θα πρέπει να προστεθεί μια άλλη υπόσταση σαν συνδετικός κρίκος. Αυτό εκφράζει την διδασκαλία μιας τριαδικότητας που προαναφέραμε στα προηγούμενα κεφάλαια. Δηλ. Μεταξύ της Ψυχής και του Ενός παρεμβλήθηκε ο Νους. Όπως και μεταξύ του Νου και του αισθητού κόσμου παρεμβλήθηκε η Ψυχή. Και μεταξύ της Ψυχής και της ύλης παρεμβλήθηκε ο αισθητός κόσμος, μιας και η ύλη στερείται οποιασδήποτε αισθητής μορφής.

Ο διαχωρισμός της Ψυχής

Είχαμε πει πως η Ψυχή διακρίνεται σε δύο επίπεδα μέσα στον άνθρωπο την κατώτερη, που συνδέεται με το σώμα και την ανώτερη Ψυχή. Σύμφωνα λοιπόν με τον Πλωτίνο η κατάσταση της έκστασης υπερβαίνει το κατώτερο στοιχείο της Ψυχής. Με αυτήν την έννοια, μπορεί να βρεθεί κάποιος έξω από τον εαυτό του και συγχρόνως να βρίσκεται στο ανώτερο μέρος της Ψυχής, Δηλ. έξω από τον εαυτό του (κατώτερη ψυχή) και να είναι ο εαυτός του (ανώτερη ψυχή). Ο Πορφύριος αντικατέστησε την έννοια του Πλωτίνου περί ανώτερης και κατώτερης Ψυχής, με την διάκριση της Ψυχής σε:

(α) υπόσταση- ουσία και 

(β) σε ενέργεια ή σύνολο ενεργειών. 

Ο άνθρωπος με αυτόν τον διαχωρισμό μοιράζεται δύο μορφές ζωής

(α) την Ψυχή καθαυτή ως υπόσταση και

(β) την Ψυχή ως ενέργεια, που ενεργεί και είναι συνυφασμένη με το σώμα.

Έτσι η υπέρβαση και η εγκατάλειψη της ζωής του σώματος που διέπεται από την ενέργεια της ψυχής παύει να είναι ο εαυτός της, βιώνοντας την Ψυχή ως υπόσταση καθεαυτή, παραμένει στον εαυτό της.

Ερώτημα

Με ποιο τρόπο ο άνθρωπος μπορεί να φθάσει στην κατάσταση της έκστασης, είτε όπως την εξηγεί ο Πλωτίνος ή Πορφύριος; Όταν χωρίζει η ψυχή από το σώμα είναι δυνατό να επιτευχθεί ο έκσταση. (Σύμφωνα με αυτά που είπαμε ποιο πάνω). Όμως αυτό οδηγεί στον θάνατο. Αυτό είναι θάνατος.

Θάνατος και φιλοσοφία.

Κατά τον Πλάτωνα και πολλών γνωστών φιλοσόφων, η φιλοσοφία αναδεικνύεται σε μελέτη θανάτου. Όλοι οι φιλόσοφοι μιλούν για την προετοιμασία που θα πρέπει να έχει ο άνθρωπος να υποδεχθεί τον θάνατο με ανακούφιση, όποτε και αν έλθει αυτός. Σύμφωνα με τον Πλάτωνα η αναζήτηση της αλήθειας εμποδίζεται από το σώμα, τον αισθητό κόσμο. Οι αισθήσεις μας παραπλανούν και μας παρασύρουν σε παραισθήσεις και ψευδαισθήσεις, έτσι μας αποκλείουν από την αλήθεια και τη γνώση της αρετής. Ο μόνος τρόπος για να ανακαλύψεις την αλήθεια και την γνώση της αρετής, πετυχαίνεται με τον φυσικό θάνατο. Έτσι αποδεσμεύεται η ψυχή από το σώμα και την επιρροή των αισθήσεων. Οι φιλόσοφοι το γνώριζαν αυτό και προετοιμάζονταν για τον θάνατο τους και δεν έπαυαν ούτε στιγμή να μην το φέρνουν στο μυαλό τους. Η πλειοψηφία του κόσμου αντιμετωπίζει τον θάνατο ως συμφορά. Αυτό δεν σήμαινε φυσικά ότι θα πρέπει να επιδιώξουμε να αυτοκτονήσουμε όπως εισηγήθηκαν κάποιοι οπαδοί της στωικής φιλοσοφίας.

Ζωντανός (φιλοσοφικός) θάνατος ;

Όμως ο Πορφύριος και ο Πλωτίνος αναφέρθηκε και σε ένα άλλο είδος θανάτου, που υπάρχει εντός των ορίων της ζωής. Έτσι υπάρχουν δυο μορφές θανάτου: ο φυσικός θάνατος όπου αποδεσμεύεται το (1)σώμα από την (2) ψυχή. Και ο θάνατος των φιλοσόφων: όπου αποδεσμεύεται (2)η ψυχή από το (1) σώμα. «Ο ένας θάνατος δεν συνεπάγεται τον άλλον»

Σε κάθε μια από τις δύο περιπτώσεις θα πρέπει να επιδιώκει ο άνθρωπος αυτήν την κατάσταση. Όμως είναι διαφορετικός ο χειρισμός για τον κάθε θάνατο που αναφέραμε. Ο φιλοσοφικός θάνατος κατ' αρχήν είναι θέμα επιλογής και απαιτείται ειδική άσκηση και πάλι λίγοι θα τα καταφέρουν. Ο φυσικός θάνατος είναι μια κατάσταση φυσική. Κάθε ζωντανός οργανισμός υπόκειται στην διαδικασία του φυσικού θανάτου. Τόσο ο Πλωτίνος όσο και ο Πορφύριος συμφωνούν στα για τα δύο είδη θανάτου. Ο Πλωτίνος υποστήριξε λοιπόν πως αποκλειστικά από την άσκηση της φιλοσοφίας μπορεί κάποιος, ενώ βρίσκεται στην ζωή να εξασφαλίσει και να βιώσει την κατάσταση έκστασης. Για τον Πορφύριο όμως, και όπως λέει ο ίδιος μπορεί να συμβάλει η Θεουργία στην έκσταση.

Η θεουργία στην φιλοσοφία

Η θεουργία είναι συνυφασμένη με τους Χαλδαϊκούς χρησμούς, ή τα Χαλδαϊκά λόγια. Αυτά αποδίδονται σε κάποιον Ιουλιανό που για την ζωή του δεν υπάρχουν πολλές αναφορές. Έζησε στην εποχή του Μ. Αυρήλιου και ήταν γιος «Χαλδαίου φιλοσόφου» που λεγόταν και αυτός Ιουλιανός. Στους χρησμούς αυτούς εκτός από περιγραφές για την λατρεία προς τους Θεούς, υπάρχουν συνταγές μαγείας για την επίκληση των Θεών και άλλα. Ο Ιουλιανός υποστήριζε πως του παραδόθηκαν από τους Θεούς.

Η θεουργία βοηθάει στην επίτευξη των στόχων και του έδινε την δυνατότητα να ξεφύγει από την ειμαρμένη. Ακόμα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σαν ένα σύστημα μαντικής. Όλα αυτά επιτυγχάνονταν χάρη στην παρουσία των Θεών μέσα σε γήινα όντα. Διακρίνονται σε δύο κατηγορίες:(α) η μία σε όντα που ανήκουν στο φυτικό, ζωικό βασίλειο και στο κόσμο των μετάλλων. Από εδώ βγαίνουν και οι διάφορες απεικονίσεις διαφόρων Θεών με συγκεκριμένα ζώα, φυτά και μέταλλα. (β) Η άλλη κατηγορία σε ανθρώπινα όντα. Η πρώτη ονομάζεται τελεστική διαδικασία και όπου συμπεριλαμβάνονται και ανθρώπινα κατασκευάσματα. Ενώ η δεύτερη πνευματική θεουργία.

Τελεστική

Με την βοήθεια βοτάνων, λίθων, αρωμάτων, φυλάκιζαν ψυχές δαιμόνων, ηρώων ή αγγέλων, που εξασφάλιζαν μέσω αυτών την παρουσία Θεών. Οι θεουργοί επικαλούνταν την θεϊκή δύναμη τους και μπορούσαν να προβλέπουν το μέλλον, να θεραπεύουν ή να προκαλούν ασθένειες και άλλα.

Πνευματική

Η δεύτερη διαδικασία κύριο χαρακτηριστικό της ήταν ο άνθρωπος σαν οντότητα που δεχόταν τον Θεό. Όπως συμβαίνει στην τελεστική διαδικασία. Η διαδικασία δεν ήταν εύκολη ούτε γινόταν αυτόματα. Απαιτούνταν η συνδρομή του θεουργού που ονομαζόταν «κλήτωρ», ο οποίος καλούσε η εξανάγκαζε τον Θεό να εισέλθει στο σώμα ενός ανθρώπου που γινόταν μέντιουμ, δηλ. γινόταν ο ενδιάμεσος μεταξύ Θεού και θεουργού. Πριν γίνει όμως αυτή η διαδικασία ο θεουργός και το μέντιουμ υποβαλλόταν σε καθαρμό με φωτιά και νερό.

Η ανάπτυξη της θεουργίας

Στην αρχή η θεουργία αναπτύχθηκε στους κόλπους της θρησκείας και αργότερα μέσα στην κοινωνία τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες. Ήταν τόσο πολύ διαδεδομένο που κυριαρχούσε σε κάθε σπίτι της εποχής εκείνης. Η θεουργία εισήχθηκε στην αρχή στην Ρώμη για να εδραιωθεί αργότερα στην Νεοπλατωνική σχολή της Συρίας. Ο Πλωτίνος υποστήριζε πως η θεουργία μπορεί να έχει εφαρμογή στον αισθητό κόσμο δηλ. στο σώμα και το κατώτερο μέρος της ψυχής. Ενώ το ανώτερο μέρος της Ψυχής μένει ανεπηρέαστο.

Η έκσταση

Η σωτηρία της Ψυχής για τον Πλωτίνο μπορεί να εξασφαλισθεί μέσα από την έκσταση. Για να επιτευχθεί αυτό χρειάζεται εσωτερική πειθαρχία και νοητική λειτουργία του ανώτερου μέρους της Ψυχής. Την ίδια άποψη έχει και ο Πορφύριος όσο καιρό ήταν κοντά στον δάσκαλο του. Ο Πορφύριος αμφισβητώντας την αποτελεσματικότητα της θεουργίας, παρατήρησε την ματαιότητα της επίκλησης στους Θεούς. Αργότερα ο Πορφύριος χωρίς να αποποιηθεί τις απόψεις του Πλωτίνου, προσπαθεί να την συνδυάσει με την θεουργία. Πίστευε πως οι τελετές μυσταγωγίας, καθάριζαν την ψυχή του ανθρώπου από ασχήμιες και μπορούν να τον προετοιμάσουν. Πάντως η θεουργία αποτελεί ένα στάδιο πριν την φιλοσοφία. Κύριος εκπρόσωπος της θεουργίας ήταν ο Ιάμβλιχος που πίστευε στην αποτελεσματικότητα της μαγείας και της θεουργίας.

Η ΝΕΟΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΗΣ ΣΥΡΙΑΣ

Ιδρυτής της Συρίας είναι ο Ιάμβλιχος. Αγαπούσε πολύ τους μαθητές του και αυτοί του ήταν αφοσιωμένοι. Κάποτε συνέβη ένα περιστατικό στα Γάδαρα της Γαλιλαίας. Στην παρότρυνση των μαθητών του να τους δείξει τις θείες δυνάμεις του πήγε σε μια πηγή που λεγόταν πηγή του Έρωτα. Βάζοντας το χέρι του μέσα στο νερό τράβηξε έξω ένα ξανθό αγόρι με λευκή επιδερμίδα και γεμάτο λάμψη στην συνέχεια πήγε στην διπλανή πηγή του Αντέρωτα με τον ίδιο τρόπο βάζοντας το χέρι του στο νερό έβγαλε ένα μελαχρινό αγόρι με σκούρα επιδερμίδα που εξέπεμπε την ίδια φωτεινή ακτινοβολία με το άλλο αγόρι Και τα δύο αγόρια έτρεξαν και τον αγκάλιασαν σα πραγματικό τους πατέρα. Συμβολικά τα δύο αγόρια είναι οι δύο πλευρές του εαυτού μας. Το άφθαρτο και το φθαρτό μέρος του εαυτού μας. Η συνύπαρξη των δύο εαυτών μας συμβολίζει την αλληγορία του Έρωτα και του Αντέρωτα.

Η μόλυνση της Ψυχής

Ο Ιάμβλιχος έλεγε πως η πραγματικότητα δεν είναι μονοδιάστατη αλλά υπάρχουν πολλά ενδιάμεσα επίπεδα που προήλθαν δια απορροής του ενός από το άλλο παράλληλα στις τρεις βασικές υπόστασεις Εν- Νους- Ψυχή που προσδιόρισε ο Πλωτίνος για την δημιουργία του σύμπαντος. Ο Ιάμβλιχος υπέθεσε μια ακόμη υπέρτατη αρχή πάνω από το Εν την αρχή: Άρρητον.

Ο Ιάμβλιχος αντιπαράθεσε την ύλη λέγοντας πως είναι η μόνιμη μόλυνση από αυτήν και τίποτα καλό δεν μπορεί να προέλθει από αυτήν. Ο ρόλος της ύλης όμως στην δημιουργία του αισθητού κόσμου παρόλα αυτά υπήρξε θετικός.

Η ύλη καθεαυτή δεν έχει καμιά μορφή είναι τελείως στερημένη και σκοτεινή. Με την είσοδο της Ψυχής η άμορφη μάζα της ύλης εξελίχθηκε στον κόσμο των αισθητών πραγμάτων. Η Ψυχή μετέφερε τις αγαθοεργές δυνάμεις του Νοητού κόσμου στην περιοχή της ύλης και βάση αυτών δημιουργήθηκε ο αισθητός κόσμος. Έτσι λοιπόν στην περίπτωση του ανθρώπου, η ένωση της ψυχής με το σώμα επιφέρει σε αυτήν «βαρύτητα και μιασμό», «ηδυπάθεια» και άλλα «νοσήματα». Αυτό είναι μια γενική θέση του νεοπλατωνισμού, μόνο που οι απόψεις του Ιάμβλιχου δεν συμπίπτουν πλήρως.

Τρία είδη ψυχών

Για τον Ιάμβλιχο υπάρχουν τρία είδη ψυχών: Οι καθαρές ψυχές, που είναι αυτές που προήλθαν με την διαδικασία της απορροής. Αυτές οι ψυχές όταν αισθάνονται την ανάγκη να κατέλθουν στο επίπεδο της ύλης, τότε εισέρχονται σε αντίστοιχα σώματα, για να βοηθήσουν με την παρουσία τους άλλες κατώτερες ψυχές. Οι άλλες δύο κατηγορίες ψυχών υφίστανται λόγω της ένωσης με την ύλη και η μόλυνση που τους προκαλεί αυτή. Αυτές είναι ψυχές που έρχονται στην περιοχή της ύλης γιατί έχουν την ανάγκη να ασκηθούν και να βελτιωθούν, είτε γιατί έχουν διαπράξει αμαρτήματα και επανέρχονται στην ζωή για ν δοκιμασθούν και να τιμωρηθούν.

Η επιστροφή

Και τα τρία είδη ψυχών έχουν κάποιο λόγο για να κατέλθουν στην ύλη, μόνο που οι καθαρές ψυχές αποφασίζουν αβίαστα και ελεύθερα να κατέλθουν στην ύλη. Πάντως σε κάθε περίπτωση κατηγορίας ψυχών μπορούν να επανέλθουν στο βασίλειο του νου και από εκεί να κατευθυνθούν στο Θείο. Για τον Ιάμβλιχο το ταξίδι αυτό της επιστροφής δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με τις νοητικές δυνάμεις τους, όπως έλεγε ο Πλωτίνος και ο Πορφύριος, αλλά με την θεουργία.

Οι διαφορές

Ο Πλωτίνος και ο Πορφύριος ισχυρίστηκαν πως η ψυχή εισέρχεται μόνο με ένα τμήμα της στο σώμα, ενώ ο Ιάμβλιχος ισχυριζόταν πως η ψυχή εισερχόταν ολοκληρωτικά στο σώμα. Επόμενο ήταν ο Πλωτίνος και ο Πορφύριος να εισηγηθούν από τη μια πλευρά έναν διαφορετικό τρόπο σωτηρίας της ψυχής και έναν άλλον τρόπο από την άλλη ο Ιάμβλιχος.

Συμπεράσματα για την σωτηρία της ψυχής από τους Πλωτίνο, Πορφύριο, Ιάμβλιχο.

Ο Πλωτίνος παρατήρησε πως το κατώτερο μέρος της ψυχής υπόκειται στις βλαβερές επιρροές της ψυχής, ενώ το ανώτερο μέρος μένει ανεπηρέαστο από τις υλικές επιδράσεις. Ο Πορφύριος θεώρησε ότι σε αντίθεση προς τις ενέργειες της ψυχής που είναι συνυφασμένες με το σώμα και την ύλη, η ουσία της παραμένει απρόσβλητη. Τόσο ο Πλωτίνος όσο και ο Πορφύριος υποστήριξαν της σωτηρία της ψυχής, μόνο αν αυτή αποκοπεί από το σώμα ή τον υλικό κόσμο. Για την απαγκίστρωση της ψυχής από την ύλη- σώμα, αποκλειστικός υπεύθυνος είναι ο άνθρωπος. Αυτό για τον Πλωτίνο σημαίνει πως ο άνθρωπος υπερβαίνοντας τα όρια του κατώτερου τμήματος του, αποφασίζει να πειθαρχήσει στην νοητική λειτουργία του ανώτερου τμήματος του.

Ο Πορφύριος υιοθέτησε την άποψη του Πλωτίνου και υποστήριξε πως αν ο άνθρωπος υπερβεί τις ενέργειες της ψυχής του, που είναι συνυφασμένες με το σώμα ή την ύλη, και πειθαρχήσει στην νοητική λειτουργία της ουσίας της ψυχής, επέρχεται η σωτηρία της ψυχής. Αυτό για τον Πορφύριο σημαίνει πως η σωτηρία της ψυχής είναι έργο του φορέα της. Ποιο συγκεκριμένα είναι προϊόν της πειθαρχίας του στην νοητική λειτουργία της ουσία της ψυχής. Ο Πορφύριος αργότερα πείστηκε πως για να φτάσει ο άνθρωπος στην πειθαρχία στην νοητική λειτουργία της ουσία της ψυχής, μπορεί να προετοιμαστεί με την άσκηση της θεουργίας.

Ο Ιάμβλιχος προχωρώντας περισσότερο παρατήρησε, ότι η θεουργία δεν είναι μόνο ένα στάδιο προετοιμασίας αλλά είναι το κύριο και αποκλειστικό μέσο για την επίτευξη της επιστροφής της ψυχής στο Θείο. Ο Ιάμβλιχος αιτιολογεί αυτή του τη σκέψη δίνοντας μας μια εικόνα του σύμπαντος, όπου συνέδεε τον νοητό κόσμο με τον άνθρωπο και την ύλη. Σε αυτό τον κόσμο εδρεύουν ανώτερες οντότητες και τα κρείττονα γένη, που περιλαμβάνονται: Οι Θεοί, οι Αρχάγγελοι, οι Άγγελοι, οι Δαίμονες, οι Ήρωες και οι καθαρές ψυχές. Εισηγήθηκε ορισμένως την θεωρία των ενδιάμεσων όρων. Σύμφωνα με την οποία στους όρους που δηλώνουν δύο οντότητες ή δύο κόσμους, παρεμβάλλεται ως συνδετικός κρίκος ένας τρίτος όρος, ή οντότητα ή κόσμος. Έτσι υπάρχει μια μεγάλη αλυσίδα που ενώνει τα πάντα.

Η ΝΕΟΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Έδρα της νεοπλατωνικής σχολής των Αθηνών ήταν η Ακαδημία που είχε ιδρύσει ο Πλάτωνας. Η ιστορία της Ακαδημίας του Πλάτωνα διακρίνεται σε 6 περιόδους. Στην τελευταία την 6η περίοδο στους κόλπους της σχολής ιδρύθηκε από τον Πλούταρχο τον Αθηναίο η νεοπλατωνική σχολή των Αθηνών. Πρωτεύοντα ρόλο σε αυτήν έπαιξε ο Πρόκλος.

Η ιδιαίτερη θέση που κατέχει στην ιστορία της φιλοσοφίας δεν οφείλεται μόνο από τις πρωτότυπες ιδέες που διαπνέεται το έργο του όσο και από τον τρόπο που παρουσιάζεται στα συγγράμματα του η διδασκαλία του νεοπλατωνισμού. Σύμφωνα με αυτήν η εξέλιξη και η ύπαρξη του κόσμου ερμηνεύεται κατά κυκλικό και τριαδικό τρόπο.

Η αμφισβήτηση

Ο Πρόκλος σχετικά αμφισβήτησε την υπόθεση του Ιάμβλιχου για την ύπαρξη μιας πέραν του ενός άρρητης αρχής. Αντί αυτής αντιπαρέβαλε την παραδεδομένη αρχή της διδασκαλίας του νεοπλατωνισμού, που σύμφωνα με αυτήν η ύψιστη αρχή είναι το Εν. 

Αν ο Πρόκλος αμφισβήτησε τον Ιάμβλιχο για την ύπαρξη μιας πέραν της μίας άρρητης αρχής, επηρεάστηκε σε πολλά άλλα σημεία της διδασκαλίας του από τον ιδρυτή της νεοπλατωνικής σχολής της Συρίας.

Η δημιουργία του κόσμου

Η δημιουργία του κόσμου ξεκίνησε από την κυκλική αναδίπλωση του Ενός και εκδηλώθηκε σε τρεις φάσεις. Την μονή, την πρόοδο και την επιστροφή. 

1) Στην πρώτη φάση την μονή, το Εν βρίσκεται συγκεντρωμένο στον εαυτό του.

2) Το Εν στο στάδιο της προόδου εγκαταλείπει την κατάσταση της απομόνωσης του, και δημιουργείται μια σειρά υπερευαίσθητων οντοτήτων, που είναι πηγές του αγαθού και της πρόνοιας.(Οι ενάδες).

3) Στην τρίτη φάση συντελείται η επιστροφή των ενάδων στην πηγή τους στο Εν.

Σύμφωνα με τον Πρόκλο, η θεότητα που υπάρχει στο Εν, και διαμέσου των διαφόρων υποστάσεων και των επιμέρους οντοτήτων τους, μεταφέρεται σε κάθε γήινη ύπαρξη. Αποτέλεσμα όλα τα πράγματα τα οποία συγκροτούν τον αισθητό κόσμο να είναι έμπλεα θεών. Αυτό σημαίνει την παρουσία των Θεών σε κάθε πτυχή του αισθητού κόσμου. Αυτό γίνεται κατανοητό από τον θεουργό που μέσω της χρήσης ορισμένων λίθων, βοτάνων, απόκρυφων συμβόλων να τελούν πράξεις μυσταγωγίας προκειμένου να πετύχουν την σωτηρία της ψυχής. 

Ο Πρόκλος ευθυγραμμίζεται με την θέση του Ιάμβλιχου και τον δάσκαλο του Συριανό σχετικά με την θεουργία.

Η ΝΕΟΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ

Η σχολή της Αλεξάνδρειας αν και δεν έχει μεγάλη διάρκεια ζωής, εν τούτοις έχει μια αξιοσέβαστη ιστορία. Σε αντίθεση με την σχολή της Αθήνας, η σχολή της Αλεξάνδρειας επικεντρώθηκε στην μελέτη της φιλοσοφίας, των μαθηματικών και άλλων επιστημών, αποφεύγοντας να ασχοληθεί με την θεουργία και μαγεία. Στους κόλπους της νεοπλατωνικής σχολής της Αλεξάνδρειας παράλληλα με τους εθνικούς εκπροσώπους της έδρασαν και πρόσωπα με χριστιανική πίστη. Το περίεργο ήταν πως εκείνη την εποχή οι ειδωλολάτρες διανοούμενοι αντιμετωπίζονταν θετικά από τους χριστιανούς ομολόγους τους. Παρά την εκτίμηση των χριστιανών διανοούμενων της εποχής, που έτρεφαν στους εθνικούς φιλοσόφους, ιδιαίτερα στο πρόσωπο της Υπατίας όπως ήταν ο χριστιανός Συνέσιος, η τελευταία βρήκε τραγικό θάνατο από όχλο χριστιανών, τυφλωμένο από θρησκευτικό φανατισμό διαμέλισε το σώμα της και στην συνέχεια την έριξε στη πυρά.

Συγγραφέας: Πελεγρίνη Θεοδόση

Πηγή: esoterica.gr

Συνέχεια. . . »

Η επίδραση της Έλενας Π. Μπλαβάτσκυ στην επανάσταση του 20ού αιώνα

Στην πλειοψηφία των εκλαϊκευμένων και μη δημοσιεύσεων, εξακολουθεί κανείς να διαβάζει την ίδια στερεότυπη πια δυσφήμιση για την αινιγματική φυσιογνωμία της Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, ιδρύτριας της σύγχρονης Θεοσοφίας. Εξακολουθούν να βασίζονται στο εξευτελιστικό και συκοφαντικό ντοκουμέντο που προπαγάνδισε η "Εταιρία Ψυχολογικών Ερευνών" (Psycological Research Society) του Λονδίνου, το 1885, στο οποίο ισχυριζόταν ότι οι εξαιρετικές παραψυχολογικές ικανότητες της Ε.Π. Μπλαβάτσκυ δεν υπήρχαν. Την αποκαλούσε «τσαρλατάνα» και έλεγε ότι είχε εφεύρει με τη φαντασία της τα ανατολικά κείμενα, στα οποία βασίζεται ένα μεγάλο μέρος των ερευνών και μελετών της, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στο μνημειώδες λογοτεχνικό, φιλοσοφικό και επιστημονικό έργο της, τη Μυστική Δοξασία.

Αυτή η λονδρέζικη Εταιρία, η παλαιότερη και πιο έγκυρη του είδους, αναγνώρισε το λάθος της έναν αιώνα αργότερα: το 1986 δημοσιεύθηκε μια επίσημη δήλωση στην οποία, εκτός του ότι εκφράζει μια πολύ καθυστερημένη δικαιολογία, ομολογεί ότι, τόσο τα υπεύθυνα άτομα στην παλιά εκείνη έρευνα, όσο και οι μαρτυρίες που προσκομίστηκαν, οι μέθοδοι που εφαρμόστηκαν -ή η παντελής έλλειψή τους- καθώς και τα συμπεράσματα που βγήκαν, δεν είχαν επιστημονική σοβαρότητα ούτε πιστότητα. Ήδη το γεγονός ότι ο σημερινός Δαλάι Λάμα έγραψε τον πρόλογο της νέας έκδοσης της "Φωνής της Σιγής" το 1993, θα ήταν αρκετό για να διασκεδάσουμε κάθε αμφιβολία σχετικά με την αυθεντικότητα των κειμένων που χρησιμοποίησε η Ε.Π.Μπ. Η ίδια έλεγε ότι αυτά τα κείμενα έβγαιναν για πρώτη φορά στο φως έξω από τα μοναστήρια, στα οποία χρησιμοποιήθηκαν επί αιώνες, αποκλειστικά από δασκάλους και μαθητές, μυημένους σε μια πανάρχαια και χιλιόχρονη Σοφία. Αυτός ακριβώς ήταν ο λόγος που δεν είχαν γίνει γνωστά νωρίτερα.

Επίσης, μετά την επανέκδοση των έργων της διάσημης συγγραφέως και ταξιδιώτισσας Αλεξάνδρας David-Neel, που τιμήθηκε από τη Γαλλική Ακαδημία των Επιστημών, στο Πανεπιστήμιο της οποίας η Ε.Π.Μπ. έκανε μαθήματα μπροστά σε σημαντικούς καθηγητές, ανθρωπολόγους και φιλοσόφους, δε μπορεί κανείς ν’ αμφισβητήσει την αλήθεια εκατοντάδων στοιχείων και ισχυρισμών της Ε. Π. Μπλαβάτσκυ, σχετικά με τα μυστηριώδη ταξίδια της και τις επαφές με δασκάλους και άλλα πρόσωπα, φαινομενικά «θρυλικά». Η Α. David-Neel δεν ήταν θεόσοφος, αλλά δεν αρνείται ότι σε πολλές περιπτώσεις δέχτηκε βοήθεια από μέλη της Θεοσοφικής Εταιρείας.

Η ΝΕΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: Η Ε. Π. ΜΠ. ΕΜΠΝΕΥΣΤΡΙΑ ΤΟΥ «ΝΑΖΙΣΜΟΥ»;

Τελευταία, και αφού φαίνεται ότι δεν ισχύουν πια τα προαναφερθέντα και άλλα παρόμοια επιχειρήματα ενάντια στην εντιμότητα και την ιδιοφυΐα της Ε.Π.Μπ., εμφανίστηκαν διάφορα δημοσιεύματα και τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ, τα οποία αναφέρουν ότι οι ιδέες της Ε.Π.Μπ. αποτέλεσαν τη βάση για ιδεολογίες και ομάδες, που ήταν πρόδρομοι του Ναζισμού ή άλλων ρατσιστικών εθνικισμών. Αποσιωπούν ύπουλα μια ζωή αποκλειστικά αφιερωμένη στην ένωση των λαών, των ιδεών, των πίστεων, των φυλών των ανθρώπων. Για να το καταφέρει αυτό πλήρωσε το τίμημα των συκοφαντιών και εξευτελισμών, εφόσον ενεργούσε και έγραφε χωρίς προκαταλήψεις των καστών, των κοινωνικών τάξεων διαμαχών ανάμεσα στις καθιερωμένες εκκλησίες. Αποσιωπείται για παράδειγμα το γεγονός όταν ο Χίτλερ έφτασε στην εξουσία, απαγόρευσε και έκλεισε όλες τις στοές των Θεόσοφων Ανθρωποσόφων, τα μέλη των οποίων διώχτηκαν, ενώ μερικά κατέληξαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Οι κυνηγοί μαγισσών έχουν αλλάξει επιχείρημα αλλά δεν πτοούνται στη μάχη τους. Τα γραπτά της Ε. Π. Μπ. ενέπνευσαν τις πιο καθαρές διάνοιες εδώ και έναν αιώνα, προκαλώντας τεράστιες αλλαγές στον τομέα της επιστήμης, της τέχνης, της κουλτούρας και της κοινωνικοπολιτικής της σύγχρονης εποχής.

Με την ευκαιρία της εκατοστής επετείου του θανάτου της Ε.Π.Μπ. βγήκαν στο φως της δημοσιότητας αλλά βιβλία και εξαντλητικές μελέτες πηγών και ντοκουμέντων, που αποδεικνύουν την τεράστια επίδραση της Ε.Π.Μπ, τόσο στον τομέα της επιστημονικής επανάστασης, όσο και στην πιο σύγχρονη κοινωνική μας θεωρία σχετικά με την ανεκτικότητα ανάμεσα στους λαούς, τις φυλές και τις θρησκευτικές πίστεις. Σαν παραδείγματα αναφέρουμε μερικά ονόματα, στοιχεία και ανέκδοτα. Για όσους ενδιαφέρονται να εμβαθύνουν σ’ αυτό το θέμα συνιστούμε την ανάγνωση της νέας και πιο πλήρους βιογραφίας της Ε.Π.Μπ., που δημοσιεύθηκε το 1993 στη Νέα Υόρκη από την Sylva Cranston με τίτλο «Η εξαιρετική ζωή και η επίδραση της Ε.Π.Μπ., ιδρύτριας της σύγχρονης Θεοσοφικής Κίνησης», καθώς και το βιβλίο που δημοσιεύθηκε το 1991 στο Παρίσι από το Noel Richard-Nafarre με τίτλο «Η Έλενα Π.Μπλαβάτσκυ ή Σφίγγας».

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟ, ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΧΩΡΟ

Μπορούμε να πούμε, χωρίς φόβο ανακρίβειας, ότι πολλές από τις σημερινές πίστεις που αφορούν τη συναδελφοσύνη των λαών, των φυλών θρησκειών είναι καρποί της πρωτοβουλίας Θεοσόφων ή αυτού του κινήματος οι οποίοι, στα τέλη του περασμένου αιώνα, συνεργάστηκαν για τη γέννηση οργανισμών και ιδρυμάτων διεθνούς χαρακτήρα με οικουμενική έμπνευση στο θρησκευτικό επίπεδο και με ανεκτικότητα, κοινωνική ισότητα και δικαιοσύνη στο πολιτικό πεδίο.

Θ’ αναφέρουμε εδώ μόνο δύο παραδείγματα. Είναι πολύ γνωστό το γεγονός της ανάμειξης γνωστών προσωπικοτήτων, μελών της Θ.Ε., στη μάχη για την ανεξαρτησία της Ινδίας. Ο ίδιος ο Γκάντι έλεγε ότι απέκτησε πολλές από τις ιδέες του ερχόμενος σ’ επαφή με τα έργα της Ε.Π.Μπ. και τη Θεοσοφία. Το 1893, στα πλαίσια του εορτασμού της 400ης επετείου της ανακάλυψης της Αμερικής, ιδρύθηκε στο Σικάγο η «Παγκόσμια Βουλή των Θρησκειών». Οι δημοσιεύσεις για αυτό το συμβάν τονίζουν παρουσία μιας ενεργούς πλειοψηφίας Θεόσοφων και θεοσοφικής σκέψης, τόσο ανάμεσα στους ακροατές όσο και στους ομιλητές. Μεγάλη σημασία είχε η δραστηριότητα ενός από τους πιο ιδιοφυείς Θεόσοφους του 20ου αι. Πρόκειται για τον Ρώσο ζωγράφο, επιστήμονα, αρχαιολόγο και φιλόσοφο Nicholas Roerich, ο οποίος υπήρξε υποψήφιος για το «Νόμπελ Ειρήνης» επειδή ξεκίνησε το λεγόμενο Σύμφωνο Roerich και ίδρυσε την Εταιρεία «Ειρήνη για την Κουλτούρα». Το σύμφωνο αυτό είχε σαν χοροστασία, σε διεθνές επίπεδο, των πολιτιστικών αγαθών, ειδικά σε καιρούς πολέμου. Υπογράφτηκε στο Λευκό Οίκο, στις 15 Απριλίου του 1935, παρουσία του Προέδρου D.S.Roosevelt, από τις ΗΠΑ και άλλα 20 Κράτη της Λατινικής Αμερικής, που υποχρεούνταν να σεβαστούν, τόσο σε καιρό ειρήνης, όσο και πολέμου, κάθε εκπαιδευτικό, ακαδημαϊκό, καλλιτεχνικό, θρησκευτικό και επιστημονικό οργανισμό και ν’ αποφύγουν την καταστροφή και την εξαφάνισή τους για χάρη της ανθρωπότητας. Αυτό το Σύμφωνο χρησίμευσε ως βάση και κατέληξε στη «Συνθήκη της ΟΥΝΕΣΚΟ στο Haag», στις 14 Μαΐου του 1954, η οποία προσδιόρισε οριστικά τις διεθνείς συνθήκες

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΤΟΜΕΑ.

Πολλοί επιστήμονες και επαναστατικοί εφευρέτες παγκοσμίως γνωστοί, είχαν επαφές με τη Θεοσοφία ή πήραν από τα γραπτά της Ε.Π.Μπ. (ειδικά από τη «Μυστική Δοξασία» της) ιδέες που χρησίμευσαν ως βάση για τις θεωρίες και τις ανακαλύψεις.

Αναφέρουμε πρώτα τη λιγότερο γνωστή, αλλά πιο εκπληκτική περίπτωση του A. Einstein. Είναι γνωστός ο διακριτικός και εσωστρεφής χαρακτήρας του, και γι’ αυτό μαθαίνουμε για το ενδιαφέρον του για τα γραπτά της Ε.Π.Μπ. χάρη σε ένα τυχαίο συμβάν: Το 1960 παρουσιάστηκε στη Θ.Ε. στην Αδυάρ μια νεαρή κυρία για ν’ ακούσει μια ομιλία. Συζητώντας με την ομιλήτρια, την Eunice Layton, είπε ότι δεν γνώριζε τη Θ.Ε. ούτε τις ιδέες της, αλλά ήξερε με βεβαιότητα ότι ο θείος της είχε πάντα στο γραφείο εργασίας του, όπου κι αν βρισκόταν, ένα αντίτυπο της «Μυστικής Δοξασίας». Η νεαρή αυτή κυρία ήταν ανιψιά του A. Einstein. Αναμφίβολα ο Einstein ανακάλυψε τη Μ.Δ. μέσα από τις επαφές του με τον καλό του φίλο και συνάδελφο Gustav Stromberg (1882-1962, αστροφυσικό του παρατηρητηρίου Mount Wilson στο Λος Άντζελες), ενεργό Θεόσοφο στην Καλιφόρνια και πιθανόν μέσα από τη σχέση του με τον Robert Millikan (διευθυντή του Εργαστηρίου Norman-Bridges στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Pasadena), έναν από τους ανθρώπους που βοήθησαν στην εγκατάσταση του A.Einstein στις ΗΠΑ. Σημαντικές διάνοιες όπως Thomas A. Edison, Camille Flammarion, William Crookes ή Gaston Maspero θαύμαζαν τα έργα της Ε.Π.Μπ και «συμπαθούσαν» ή ήταν μέλη της Θ.Ε.

Πιο κοντά στις μέρες μας, θα μπορούσαμε ν’ αναφέρουμε έναν ενδιαφέροντα κατάλογο μεγάλων επιστημόνων, των οποίων οι θεωρίες και ανακαλύψεις ξεκινούν από τη γνώση ιδεών που παρουσιάζονται στη Μ.Δ., όπως για παράδειγμα ο Herbert S.Turner (εφευρέτης του ομοαξονικού τηλεφωνικού καλωδίου). Ο παγκοσμίως γνωστός και επαναστατικός βιοχημικός Rupert Sheldrake, πατέρας της θεωρίας των Μορφογενετικών Πεδίων, είναι μέλος της Θ.Ε. της Αγγλίας και έχει παραδεχτεί δημόσια ότι εμπνέεται από τα περιεχόμενα των διδασκαλιών που παρουσιάζονται στη Μ.Δ. Eν πάση περιπτώσει οι πιο σημαντικές ανακαλύψεις της σύγχρονης επιστήμης επαληθεύουν τη βάση της Μ.Δ. και ο δρόμος που ακολουθεί σήμερα η επιστήμη και η φιλοσοφία καταλήγει με απίστευτη καθαρότητα στα αξιώματα που παρουσιάζονται σ’ αυτό το καταπληκτικό έργο. Από αυτήν την άποψη συνιστάμε στους αναγνώστες το αναφερόμενο βιβλίο της Silvia Cranston, στο οποίο παρουσιάζεται μια λεπτομερής εργασία αποδεικνύοντας αυτόν τον ισχυρισμό.

Είναι πολύ σημαντικό το γεγονός που καταγράφει η συγγραφέας: οι εκδοτικοί οίκοι που εκδίδουν τη Μ.Δ. δέχονται συνέχεια παραγγελίες από Καθηγητές πανεπιστημίων και Ακαδημαϊκών για τις βιβλιοθήκες τους. Σε άλλες περιπτώσεις οι παραγγελίες επαναλαμβάνονται με τακτικότητα γιατί, με λίγους μόνο μήνες χρήσης, τα βιβλία μένουν μισοκατεστραμμένα και γεμάτα σημειώσεις των αναγνωστών, που τα καταντούν δυσανάγνωστα. Υπάρχουν ανέκδοτα, όπως για παράδειγμα ότι το 1982 γεννήθηκε, ανάμεσα στους φοιτητές Χημείας του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασσαχουσέτης, το σχέδιο ν’ αναλυθεί και να μελετηθεί η Μ.Δ. σε σχέση με τα επιστημονικά μαθήματα που διδάσκονταν. Ο Dr.Philip Perchion, ένας από τους επιστήμονες που συνεργάστηκαν στη δημιουργία της πυρηνικής βόμβας, γνωστοποίησε ότι οι Καθηγητές και φοιτητές αυτού του Ινστιτούτου έχουν ιδρύσει μια εταιρεία για τη μελέτη της Αλχημείας, στην οποία συγκεντρώνονται τακτικά για να μελετήσουν μαζί τη Μ.Δ.

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, 

ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

Πριν αναφέρουμε ονόματα πολύ σημαντικών προσώπων της καλλιτεχνικής και πολιτιστικής επανάστασης του αιώνα μας, παρουσιάζουμε ένα γεγονός που πρόσφατα έγινε γνωστό και με εκπληκτικά χαρακτηριστικά.

Όλοι γνωρίζουμε ότι το Κίνημα των Χίππυς ξεκίνησε από την επαφή με διάφορες ανατολικές φιλοσοφίες και για παράδειγμα οι Beatles είχαν γοητευτεί από την Ανατολική Φιλοσοφία. Αλλά πολύ λιγότερο γνωστό είναι το ενδιαφέρον του Elvis Presley για τα μεταφυσικά θέματα. Ο Αlbert Goldman αναφέρει στη βιογραφία του Elvis τα βιβλία που αυτό το είδωλο της μουσικής μελετούσε εντατικά επί χρόνια. Στην πρώτη και δεύτερη θέση βρίσκονται η Μ.Δ. και η «Φωνή της Σιγής», μετά έργα του Κρισναμούρτι, του Roerich και άλλων Θεοσόφων. Ο Goldman αναφέρει στο βιβλίο του: «Το διάβασμα με το οποίο ασχολήθηκε ο Elvis Presley για το υπόλοιπο της ζωής του προερχόταν από τη δεκαετία του ’70 του περασμένου αιώνα, από ένα της γνωστής και γοητευτικής Μαντάμ Μπλαβάτσκυ. Ο Elvis πάντα είχε κοντά του τα έργα της, και ειδικά αγαπούσε πολύ ένα μικρό βιβλίο, απ’ ότι φαίνεται ένα κείμενο θιβετανικών ρούνων, πολύ παλιό, μεταφρασμένο από τη Μπλαβάτσκυ, με τίτλο «Φωνή της Σιγής». Το αγαπούσε τόσο πολύ, που μερικές φορές ανάφερε αποσπάσματα του κειμένου όταν έπαιζε στη σκηνή. Μάλιστα, είχε ονομάσει τη μουσική του ομάδα Gospel «Φωνή». Η γυναίκα του η Priscilla Presley εξηγεί λεπτομερώς στο βιβλίο της «Ο Elvis και εγώ» πώς και που γεννήθηκε αυτό το ενδιαφέρον στον Εlvis. Επίσης δεν είναι πολύ γνωστό το γεγονός ότι ο Walt Disney ήταν Θεόσοφος. Ένα από τα φαινόμενα που παρουσιάζονται μπροστά στη μελέτη της ανάπτυξης της Θ.Ε. είναι η ισχυρή παρουσία προσωπικοτήτων ιρλανδικής προέλευσης στην αρχική φάση της ίδρυσής της. Ίσως αυτός είναι ο λόγος που οι πιο διακεκριμένοι συγγραφείς ήταν Θεόσοφοι ή είχαν επαφή με τη Θ.Ε. Αναφέρουμε τον σημαντικότερο από αυτούς, που πήρε Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1921, το W.B. Yeats και άλλους εξίσου σημαντικούς όπως James Joyce, G.Russell, D.H.Lawrence, T.S. Eliot & H. Miller, όλοι τους εκπρόσωποι της λεγόμενης "Ιρλανδικής αναγέννησης".

Στον τομέα της συγκριτικής μελέτης των Επιστημών της Θρησκείας, μιας ύλης που έλαβε πρόσφατα αυτήν την ονομασία, καθώς έγινε ανεξάρτητη από την Ανθρωπολογία, μπορούμε ν’ αναφέρουμε ειδικά αντιπροσωπευτικά ονόματα που ποτέ δεν αρνήθηκαν το ενδιαφέρον τους για τη Θεοσοφία, όπως π.χ. C.G.Jung, M.Eliade Joseph Campbells. Στις ανακαλύψεις τους φάνηκε μια επιβεβαίωση αυτών των διδασκαλιών.

Ένας από τους σημαντικότερους ειδικούς του Βουδισμού, ο Christmas Humphreys (1901-1983) ήταν ενεργό μέλος της Θ.Ε. του Λονδίνου και ιδρυτής (1922) μιας θεοσοφικής Στοάς για τη μελέτη αυτής της θρησκείας. Επίσης ο Dr.Suzuki είχε άλλες επαφές με τη θεοσοφική λογοτεχνία. Στον τομέα της ζωγραφικής μπορούμε ν’ αναφέρουμε για παράδειγμα τους ιδρυτές της μοντέρνας αφηρημένης ζωγραφικής, τον W.Kandinsky & P.Monn, και οι δυο δηλωμένοι «φίλοι» των θεοσοφικών διδασκαλιών, αλλά και τον P.Klee και τον P.Gaugin. Το ίδιο μπορούμε να πούμε για τους μεγάλους μουσικοσυνθέτες, G. Mahler, J. Sibelius και A. Skrjabin.

Αναφερθήκαμε με συντομία στη μεγάλη επίδραση της Ε.Π.Μπ. στον 20ο αι. Αυτή τόλμησε να παρουσιάσει στο κόσμο πριν 100 χρόνια επαναστατικές ιδέες, που μας αποκαλύπτονται όλο και περισσότερο όχι μόνο προφητικές αλλά και πρωτοπόρες της μεγάλης επανάστασης και πρόκλησης που αποτελεί ο 21ος αι. και η έναρξη της 3ης χιλιετίας. Βγαίνουν αληθινά τα γνωστά λόγια της, ότι το περιεχόμενο και το νόημα των έργων που συνέλεξε, θα γινόταν κατανοητό μονάχα από τις επόμενες γενιές στις πύλες της επόμενης χιλιετίας!

Πηγή: www.esoterica.gr

Συνέχεια. . . »

Σύντομο ιστορικό της Στωικής Φιλοσοφίας

Ιδρυτής της Στωικής Φιλοσοφίας (Στωικισμός) υπήρξε περί το 300 π.Χ. ο Ζήνων ο Κιτιεύς από την Κύπρο, 336-264 π.Χ. Αυτός δίδασκε στην Αθήνα, στην Ποικίλη Στοά, εξ ου και το όνομα στωικός. Ο Ζήνων πίστευε ότι μόνον η φιλοσοφία και τα αποτελέσματα τα οποία αυτή επιφέρει στη ζωή του ανθρώπου δίδουν σ’ αυτόν την ευτυχία. Έλεγε δε χαρακτηριστικά ότι “αφ’ ότου εναυάγησα ευπλοώ”.*

Ο Στωικισμός φαίνεται ότι αποτελεί εξέλιξη των ιδεών των Κυνικών. Της Σχολής αυτής ιδρυτής υπήρξε ο Αντισθένης, μαθητής του Σωκράτη. Αυτός εξέφρασε μ’ έναν ακραίο τρόπο τις διδασκαλίες του μεγάλου φιλοσόφου και διαμόρφωσε την αντίληψη ότι ενάρετος είναι εκείνος ο οποίος δεν κατέχει ούτε έχει ανάγκη από κανένα υλικό αγαθό, ομοιάζοντας έτσι προς τον Θεό, ο οποίος “ουδενός δείται”.

Ο Ζήνων, επηρεασμένος προφανώς από τη διδασκαλία των κυνικών φιλοσόφων περί αποχής από τα υλικά αγαθά, τοποθετημένος σε μια πιο ισορροπημένη θέση, διδάσκει την ολιγάρκεια, την ανεξαρτησία από τα πράγματα του κόσμου, την απαλλαγή από τα πάθη και το “ζην κατά φύσιν”, (“ομολογουμένως τη φύσει ζην, όπερ ταυτό του κατ’ αρετήν ζην”). Για να μπορέσει όμως ο άνθρωπος να ζει κατά φύσιν, να ζει δηλαδή υγιώς.** θα πρέπει πρώτα να τη γνωρίσει. Και για να γνωρίσει κάποιος τη φύση του απαραίτητη προϋπόθεση είναι η αταραξία και η γαλήνη της ψυχής. Εδώ στηρίζεται, κατά τους στωικούς, η έννοια της Ηθικής.

Οι ιδέες των στωικών δεν έμειναν αμετάβλητες καθ’ όλη την διάρκεια της ενεργού ύπαρξης της Σχολής. Αυτές μεταβάλλονταν ανάλογα με τις ιδέες και την προσωπικότητα του εκάστοτε αρχηγού της. Έτσι εμφανίζεται κατά καιρούς μια μεγάλη ποικιλία σχετικά με την κοσμοθεωρία αυτών. Αυτό που έμεινε όμως στη βάση του αναλλοίωτο απ΄ όλη τη στωική διδασκαλία και μέχρι το τέλος του Στωικισμού και το οποίο μας ενδιαφέρει κατά κύριο λόγο εδώ, είναι η διδασκαλία περί Ηθικής.

Λόγω αυτών γενικά των διαφορών ο Στωικισμός διαιρέθηκε σε τρεις περιόδους: στην αρχαία, τη μέση και τη νεότερη Στοά.

Στην πρώτη περίοδο ανήκουν ο Ζήνων, ο Χρύσιππος και ο Κλεάνθης, στη δεύτερη, ο Βόηθος, ο Παναίτιος και ο Ποσειδώνιος και στην τρίτη, ο Σενέκας, ο Μουσώνιος, ο Επίκτητος και ο Μάρκος Αντωνίνος ( Μάρκος Αυρήλιος).

Ο Ζήνων έγραψε πολλά βιβλία, όπως τα: “Περί του όλου”, “Περί ανθρώπου φύσεως”, “Περί Πολιτείας” κ.ά. εκ των οποίων δεν σώζεται κανένα. Το ίδιο ισχύει και για το διάδοχο του Ζήνωνα στη Σχολή, τον Χρύσιππο.

Όσα γνωρίζουμε για τους πρώτους στωικούς προέρχονται από αποσπάσματα μεταγενεστέρων. Και αυτά όμως είναι αβέβαια ως προς τη γνησιότητα και την αυθεντικότητά τους.

Πλήρη διασωθέντα συγγράμματα έχουμε μόνο δύο νεότερων στωικών, του Επίκτητου (ο οποίος υπήρξε δούλος απελεύθερος) και του Μάρκου Αυρηλίου, Ρωμαίου αυτοκράτορα (...και “Έλληνα στην ψυχή”).

Ο Επίκτητος (έζησε μεταξύ του 50 π.Χ. και του 120 μ.Χ. και μυήθηκε στο Στωικισμό από τον Μουσώνιο Ρούφο) έγραψε το “Εγχειρίδιο” και ο μαθητής του Αρριανός (ο συγγραφέας του “Αλεξάνδρου Ανάβασις”) έγραψε, από τις σημειώσεις που κρατούσε, τις “Διατριβές”. Ο δε Μάρκος Αυρήλιος έγραψε στην ελληνική γλώσσα “Τα εις εαυτόν”.

Ο Στωικισμός, περνώντας από διάφορες φάσεις, παρέμεινε ακμαίος και ζωντανός επί τέσσερις αιώνες. Στο τέλος, με την εμφάνιση του Χριστιανισμού, απορροφήθηκε και ενσωματώθηκε σταδιακά σ΄ αυτόν.

Οι στωικοί, ακολουθώντας το παράδειγμα του Σωκράτη, έδωσαν μεγαλύτερη σημασία στην πρακτική εφαρμογή της Φιλοσοφίας (Ηθική και Βιοτική), απ’ όσο στη Λογική και τη Φυσική. Χωρίς την ηθική η ενασχόληση του ανθρώπου με τη λογική και τη φυσική, όχι μόνο δεν οδηγεί πουθενά, σε κανένα ουσιαστικό όφελος του ανθρώπου, αλλά μπορεί να αποβεί επιζήμια γι’ αυτόν.

Κατ’ αυτούς η Φιλοσοφία (η επιστήμη η ασχολούμενη περί της αληθείας και της φύσεως των πραγμάτων) είναι “Τέχνη της ζωής” και σκοπό έχει να ρυθμίζει τη ζωή του ανθρώπου κατά τρόπο πραγματικά (ουσιαστικά) ωφέλιμο γι’ αυτόν και να τον οδηγεί στην ευδαιμονία και στην εκπλήρωση του αντικειμενικού σκοπού της ζωής του. Η ευδαιμονία του ανθρώπου βρίσκεται στη συμφωνία της βούλησής του με το θείο λόγο που διέπει τον κόσμο.

Σύμφωνα με τον Ζήνωνα, πνεύμα και ύλη είναι το ενεργητικό (Ποιούν ή λόγος) και το παθητικό (πάσχον) στοιχείο της μίας γενεσιουργού Αρχής. Ο κόσμος είναι το σώμα του Θεού.

Ο άνθρωπος καθορίζεται από μια πολύ ισχυρή, φυσιολογική (έμφυτη) ανάγκη: τη διαρκή προστασία και προαγωγή (υπέρβαση) της ζωής του σύμφωνα με τη φύση του. Ο Επίκτητος αναφέρει εδώ χαρακτηριστικά ότι, κατά τον Σωκράτη, η μεγαλύτερη ευτυχία του ανθρώπου είναι να παρακολουθεί κάθε ημέρα τον εαυτό του βελτιούμενο.

Πάθη για τους στωικούς είναι η περισσότερο ή λιγότερο έντονη αρνητική και νοσηρή (ασυνείδητη, παθητική και ανεξέλεγκτη) κίνηση της ψυχής με διαχωριστικά και καταστρεπτικά (αυτο- και ετερο- ) στοιχεία. Από την εμφάνιση δε και την ανεξέλεγκτη λειτουργία των παθών, τα οποία παρασύρουν αναστέλλοντας κάθε λογική λειτουργία του ανθρώπου, προέρχεται κάθε δυστυχία στη ζωή του.***

Τα πάθη σπέρνονται από πολύ νωρίς στη ζωή του ανθρώπου και εμφανίζονται αργότερα με διάφορες μορφές: εγωικές αρρώστιες και διαταραχές**** για τις οποίες, προκειμένου να αποβληθούν οριστικά, απαιτείται εκπαίδευση και συνεχή άσκηση του ανθρώπου. Η αποβολή αυτή μπορεί να γίνει μόνο από το Ηγεμονικό (το συνειδητό Εγώ) του ανθρώπου. Με άλλα λόγια, για τους στωικούς η αποβολή (έλεγχος) των παθών γίνεται όταν μπορεί ο άνθρωπος να ισορροπεί μεταξύ της ευπάθειας και της εμπάθειας, επιτυγχάνοντας την απάθεια.

Οι βλέψεις όμως των στωικών εκτείνονται πολύ μακρύτερα από την επίτευξη της ευτυχίας του ανθρώπου σ’ αυτή τη ζωή αφού ο Επίκτητος στις Διατριβές του ( ΙΙ, ιθ΄, 27) λέει ότι “θεόν εξ ανθρώπου επιθυμούντα γενέσθαι”. Επομένως, ο τελικός σκοπός της Στωικής Φιλοσοφίας δεν είναι απλώς η εφαρμογή ορισμένων βιοτικών ή ηθικών αρχών, αλλά η θέωση του ανθρώπου.

Έργο του φιλοσόφου, κατά τους στωικούς, είναι να φροντίζει για το Ηγεμονικό του, το νου και την ψυχή του (εσωτερική ζωή) και όχι για τα εξωτερικά πράγματα, τα οποία πρέπει να τον απασχολούν και να τα αντιμετωπίζει με τη λογική.

Αναφερόμενος ο Επίκτητος στους αρχαίους (πρώιμους) στωικούς, οι οποίοι έκαναν και δίδασκαν την άσκηση στην εγκράτεια, στην απάθεια, στην πλήρη αποχή κ.λπ., έλεγε ότι... οι άνθρωποι δεν πρέπει να φτάνουν σε υπερβολές…

Αλλού πάλι ο ίδιος κορυφαίος στωικός λέει ότι "...το σχολείο του φιλοσόφου είναι σαν το ιατρείο (χειρουργείο), από το οποίο βγαίνουν οι φοιτώντες ευχαριστημένοι μεν, αλλά πονεμένοι…Και αυτό συμβαίνει αφού δεν μπαίνουν σε αυτό υγιείς…".

Οι αφιλοσόφητοι, κατά τους στωικούς, ζουν τυχαία, οδηγούμενοι από το μοιραίο, χωρίς κατεύθυνση, χωρίς σκοπό και η ζωή τους φεύγει μάταια. Είναι σαν να μην έζησαν καν…Επομένως, παραδέχονται οι στωικοί μαζί με όλους τους Έλληνες φιλοσόφους, μόνον οι ασχολούμενοι με τη Φιλοσοφία βρίσκουν τον ορθό δρόμο της ζωής. Το δρόμο που οδηγεί προς την ευτυχία, την ευδαιμονία και την ελευθερία. Μόνον ένας φιλόσοφος μπορεί να είναι πραγματικά ελεύθερος, ακόμα και αν είναι δούλος…

Σοφία είναι για τους στωικούς η υποταγή (η συνειδητή και επομένως ελεύθερη) του ανθρώπου στο Θεό και η παραδοχή της ειμαρμένης ( νομοτέλεια, φύση, πρόνοια).*****

Η αντίληψη του στωικού για τη ζωή δεν είναι, όπως πιστεύουν πολλοί, παθητική. Ο στωικός φιλόσοφος δηλαδή δεν κηρύσσει την αποχή από τις διάφορες δραστηριότητες. Γι’ αυτό και η Στωική Φιλοσοφία ρίζωσε στη Ρώμη, όπου, τουλάχιστον μέχρι το τέλος της δημοκρατίας, οι εκπρόσωποι της ανώτερης τάξης έβλεπαν ως κύριο τρόπο καταξίωσης της ύπαρξής τους τη δραστηριοποίησή τους στην πολιτική και στρατιωτική “αρένα”.

Τον σοφό, έλεγε χαρακτηριστικά ο Επίκτητος, ούτε η φτώχεια ούτε η λύπη τον εμποδίζουν ούτε αυτά τα πράγματα που βγάζουν από το δρόμο και γκρεμοτσακίζουν τους άπειρους. Εσύ νομίζεις ότι εκείνος καταβάλλεται από τις συμφορές. Αντιθέτως, αυτός τις χρησιμοποιεί… Ο Φειδίας δεν ήξερε να κάνει αγάλματα μόνον από ελεφαντόδοντο. Έφτιαχνε και από μπρούντζο. Αν του πήγαινες μάρμαρο, ένα πιο ευτελές υλικό, θα έκανε πάλι το άγαλμα όσο μπορούσε πιο τέλειο. Με τον ίδιο τρόπο ο σοφός, αν μπορέσει, θα δείξει την αρετή του στα πλούτη όπως και στη φτώχεια. Τόσο στη χώρα του όσο και στην εξορία. Τόσο ως στρατηγός όσο και ως στρατιώτης. Τόσο ως υγιής και αρτιμελής όσο και ως άρρωστος και ανάπηρος. Οποιαδήποτε τύχη και αν του τύχει, θα δημιουργήσει από αυτήν κάτι αξιομνημόνευτο…

Άλλες ρήσεις και οδηγήσεις των στωικών (του Επίκτητου κατά κύριο λόγο), ειδικά για το θέμα της Ηθικής που μας ενδιαφέρει άμεσα εδώ:

...Από εμένα εξαρτάται να μην υπάρχει στην ψυχή μου καμία πονηρία, επιζήμια επιθυμία και ταραχή, αλλά να βλέπω τα πράγματα όπως πραγματικά είναι και να τα αντιμετωπίζω σύμφωνα με την πραγματική αξία τους και τη σχέση που έχουν για μένα. Να ξέρεις ότι αυτή η δυνατότητά σου προέρχεται από τη φύση σου.

Το παραπάνω οδηγεί στην περιώνυμη ρήση του Επίκτητου (και κατ’ επέκταση των στωικών), η οποία αποτελεί και μία από τις βασικές αρχές της Φιλοσοφικής Ψυχολογίας και Ψυχοθεραπείας: "Δεν είναι τα πράγματα που με κάνουν να πονώ αλλά η άποψη που έχω εγώ για τα πράγματα…"

...Τα πάντα στη φύση είναι ενιαία και το ένα υπηρετεί το άλλο. Έτσι και τα λογικά όντα έγιναν το ένα για το άλλο. Το να ανέχεσαι επομένως τις κακίες των άλλων αποτελεί μέρος της Δικαιοσύνης…

Και κάπου αλλού ο Επίκτητος λέει το παραπάνω με διαφορετικά λόγια (το οποίο αποτελεί άλλη μια βασική αρχή της Φιλοσοφικής Ψυχολογίας και Ψυχοθεραπείας): "Όλοι οι άνθρωποι αποτελούν μια οικογένεια αφού προέρχονται από τον ίδιο Πατέρα, τον έναν Θεό…"

...Ο απαίδευτος άνθρωπος όταν πέσει σε δυστυχία κατηγορεί τους άλλους. Ο μορφωμένος όμως δεν κατηγορεί ούτε τους άλλους ούτε τον εαυτό του…

...Να μη ζητάς να γίνονται τα πράγματα που δεν είναι στην εξουσία σου και δεν εξαρτώνται από εσένα όπως τα θέλεις εσύ, αλλά να τα δέχεσαι όπως έρχονται και τότε θα είσαι ευτυχισμένος.

...Χαρακτήρας και συμπεριφορά του φιλοσόφου: Κάθε ωφέλεια ή βλάβη ξέρει ότι προέρχεται από τον εαυτό του και μόνο.

...Να θυμάσαι πάντα ότι είσαι ένας ηθοποιός σ’ ένα δράμα (δρώμενο) όπως το θέλει ο συγγραφέας του έργου. Αν το θέλει σύντομο, θα είναι σύντομο. Αν το θέλει μακροσκελές, θα είναι μακροσκελές. Αν θέλει να παίξεις ρόλο φτωχού, πρόσεξε να τον παίξεις όσο μπορείς καλύτερα. Το ίδιο αν πρόκειται για ρόλο χωλού ή για ρόλο άρχοντα ή για ρόλο απλού (κοινού) ανθρώπου. Από εσένα εξαρτάται αν θα τον παίξεις καλά ή όχι. Η εκλογή όμως του ρόλου ανήκει σε άλλον…

Επίσης έλεγαν (μέσω του Επίκτητου) ότι ...ο θάνατος δεν είναι κάτι κακό αφού είναι μία φυσική κατάσταση (“ουδέν κακόν κατά φύσιν”). Επομένως, δεν πρέπει να τον φοβόμαστε. Άλλωστε, αν ήταν κάτι κακό, δεν θα τον δεχόταν και ο Σωκράτης τελικά έτσι όπως τον δέχτηκε, ψύχραιμα και χωρίς φόβο…

* Ο Ζήνων ταξίδευε με ένα καράβι με τον έμπορα πατέρα του, το οποίο όμως, λόγω κακοκαιρίας, ναυάγησε έξω από τον Πειραιά. Από εκεί, ύστερα από μεγάλη ταλαιπωρία, έφτασε στην Αθήνα όπου έξω από ένα βιβλιοπωλείο γνώρισε τον Κράτη, κυνικό φιλόσοφο, του οποίου έγινε μαθητής. Έτσι άφησε το εμπόριο και αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά στη Φιλοσοφία.

** Η Στωική Διδασκαλία ασχολήθηκε κατά κύριο λόγο από την αρχή της εμφάνισής της με τα πάθη και με τη θεραπεία τους. Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ξεκίνησε περισσότερο ως μια θεραπευτική μέθοδος των παθών παρά ως ένα φιλοσοφικό σύστημα με μία ολοκληρωμένη κοσμοθεωρία (D. Βlekeley, Η στωική θεραπεία περί των παθών, Ανακοίνωση στο 4ο Διεθνές Συνέδριο Ελληνικής Φιλοσοφίας τον Αύγουστο του 1992 στη Ρόδο. Επιτομή: Η Ελληνιστική Φιλοσοφία της Ακαδημίας Αθηνών, επιμέλεια Κ. Βουδούρη, Αθήνα, 1994). Ο Χρύσιππος έχει γράψει ένα βιβλίο του οποίου σώζονται μόνο ελάχιστα αποσπάσματα και κυρίως αναφορές μεταγενεστέρων ειδικά για τη θεραπεία των παθών. Ο Κικέρων αναφέρει σ΄ ένα βιβλίο του: Ας είμαστε πεπεισμένοι γι΄ αυτό: μόνον όταν η ψυχή θεραπευτεί (κάτι που δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη φιλοσοφία), μόνο τότε θα τελειώσουν και τα βάσανά μας. Επομένως ας αφεθούμε στα χέρια της φιλοσοφίας για τη θεραπεία. Θα θεραπευτούμε αν το θελήσουμε..." 

*** Συνήθεις φράσεις που χρησιμοποιούμε και οι οποίες εκδηλώνουν πάθος: "Το ξέρω πως ήταν λάθος αλλά δεν μπορούσα να κάνω διαφορετικά". Ακόμα, "Το έκανα ενώ ήξερα ότι δεν έπρεπε" κ.λπ.

**** ...όπως η εκδικητικότητα, η αντιζηλία, ο φθόνος, η ζηλοτυπία, η αδιαφορία στον πόνο του άλλου, η οκνηρία, η αλαζονεία, η υποκρισία κ.ά.

***** Ο Μάρκος Αυρήλιος λέει χαρακτηριστικά μεταξύ άλλων για τη Φύση (Θεό): "Όλα έρχονται από σένα, όλα βρίσκονται μέσα σε σένα, όλα ξαναγυρίζουν σε σένα" (Μ. Αυρήλιος, Σκέψεις, IV 23).

Πηγή: psychophil.gr

Συνέχεια. . . »

Ροδόσταυροι, μια ιστορία φωτός

Η ιστορία μας εκτυλίσσεται στα σκοτεινά χρόνια του μεσαίωνα, στην περιοχή της Ευρώπης. Η εξαθλίωση των λαών από τους πολέμους, την πείνα και τις αρρώστιες, σε συνδυασμό με τον φανατισμό, τη δεισιδαιμονία και το φόβο που έσπερνε η εκκλησία είναι τα κυρίαρχα στοιχεία. Η ατμόσφαιρα μέσα στις πόλεις, από τα σκουπίδια, τα περιττώματα και τις λάσπες αναδύει μια μυρωδιά σαπίλας και εσωτερικής εγκατάλειψης.

Οι φτωχοί μέρα με την ημέρα γίνονται φτωχότεροι, όχι μόνον από εξωτερικής άποψης αλλά και ψυχολογικά εξαιτίας της εσωτερικής παραίτησης στην οποία τους υποχρεώνουν οι δυνάστες τους φεουδάρχες, σε αντίθεση με το ιερατείο που κοσμεί τις εκκλησίες του με έργα τέχνης αμύθητης αξίας και τους κυρίους που μέσα στα κάστρα τους έτρωγαν και έπιναν σε βάρος του λαού. Κάθε νέα μορφή ή κίνηση που τολμά να ανυψώσει λίγο τη φωνή της καταλήγει στην πυρά της Ιεράς Εξέτασης, στη δολοφονία και τον εξανδραποδισμό (βλ. σφαγή των Αλβιγινών), ενώ η παιδεία υπό τον στιβαρό έλεγχο της πολιτείας–εκκλησίας είναι για πολύ λίγους και προνομιούχους. Ο φτωχός και ρακένδυτος λαός δεν έχει την πολυτέλεια να σκεφτεί καν να μορφωθεί και να καλλιεργηθεί. Η πείνα και ο πόνος από τις αρρώστιες, είναι τόσο ισχυρά που δεν αφήνουν χώρο για τέτοιου είδους πολυτέλειες.

Η εκκλησία, με τη σιωπηρή συναίνεση των φεουδαρχών, στο όνομα της Αγάπης και της ενότητας στέλνει στην πυρά τόσο αθώο κόσμο που το αίμα του, αν μπορούσε να γίνει ποτάμι, θα έπνιγε πόλεις ολόκληρες. Οι άνθρωποι, με το φόβο μήπως γίνουν επόμενοι που θα ριχθούν τροφή στις φλόγες της Ιεράς Εξέτασης, προσπαθούν να γίνουν αρεστοί στους δήμιους καταγγέλλοντας ως μάγους ανυποψίαστους συνανθρώπους τους. Η κατάσταση έχει ξεφύγει πια από κάθε έλεγχο, η ανάγκη να δοθεί ένα τέλος και να αφυπνιστεί ο άνθρωπος από την σκοτεινιά που έχει πέσει είναι κυρίαρχη. 

Πώς όμως μορούσε να γίνει κάτι τέτοιο, όταν όλα ελέγχονταν ως επί το πλείστον από τις δυνάμεις του σκότους; Εδώ δόθηκε μια άλλη μάχη σε επίπεδα πέρα από την ύλη. Το Φως χρειαζόταν να ρίξει τις θεραπευτικές του ακτίδες και να φωτίσει κάθε σκοτεινή πλευρά της Ευρώπης. Η ανθρωπότητα χρειαζόταν μία νέα κατάσταση συνείδησης που θα μπορούσε να ελιχθεί μέσα στα σκοτάδια της ιεράς εξέτασης και χωρίς να γίνει αντιληπτή, να σκαλίσει τα κάρβουνα, ώστε οι σπίθες που βρίσκονταν κρυμμένες μέσα τους να ανάψουν, να γίνουν πυρκαγιά και να φωτίσουν ζεσταίνοντας με τη σοφία τους τον κόσμο όλο. 

Στη βοήθεια αυτής της αφύπνισης και της επαναγέννησης του φωτός η φύση ανέλαβε το δικό της ενεργό ρόλο. Γνωρίζουμε ότι από το 1300 έως και τα μέσα ή και αργότερα του 15ου αιώνα ενέσκηψαν θεομηνίες σε ολόκληρη τη δυτική Ευρώπη, οι οποίες σε ορισμένες περιοχές αφάνισαν έως και το 60% του πληθυσμού. Σε αυτή την ίδια Ευρώπη, ωστόσο, γεννήθηκαν ψυχές οι οποίες διέθεταν τα χαρακτηριστικά εκείνα που θα έβαζαν τα θεμέλια, για να δημιουργήσουν τη νέα συνείδηση που θα μπορούσε να δώσει την ευκαιρία στην ανθρωπότητα, να βγει από τη σκοτεινιά που την κατέκλυζε. Μελετητές όπως ο Ζεράρ ντε Καρμονέ (1114–1187) στην Ανδαλουσία, ο πρώτος μεταφραστής του Αριστοτέλη και του Πτολεμαίου, ο Μέγας Αλβέρτος (1193–1288) διάσημος καθηγητής Πανεπιστημίου, αλλά και ο Θωμάς ο Ακινάτης (1225– 274) μαθητής του Αλβέρτου εισάγουν την αριστοτέλεια αστρονομία στη χριστιανική παράδοση και αρχίζουν να αφυπνίζουν και να προσφέρουν τα φώτα του αρχαίο-ελληνικού πολιτισμού στη μεσαιωνική Ευρώπη. Όσον αφορά στη Θεία Κωμωδία του Δάντη (1265 – 1321), στην οποία εμφανίζεται αλληγορικά η πνευματική αναζήτηση του ανθρώπου, είναι πολλοί εκείνοι που υποστηρίζουν ότι στο έργο αυτό ενυπάρχουν τα μεταβατικά εκείνα στοιχεία που, μέσω της μελέτης της αρχαιότητας, οδήγησαν στην Αναγέννηση του 16ου αιώνα. Στην Ευρώπη γεννήθηκε και ο Κρίστιαν Ροζενκρόιτς, ο οποίος λέγεται ότι ήταν Γερμανός και έζησε στην Ευρώπη του 14ου αιώνα. Ο Βίτεμαν αναφέρει μια παράδοση σύμφωνα με την οποία ο Ροζενκρόιτς υπήρξε γόνος μίας οικογένειας Αλβιγηνών. Λέγεται λοιπόν ότι μετά την εξόντωση της οικογένειάς του από τους Δομινικανούς, εκείνος υπήρξε ο μόνος επιζών και φυγαδεύτηκε σε μοναστήρι Αυγουστινιανού Τάγματος κοντά στο Τσβόλε της Ολλανδίας κατά τον Ζέλμερ, ιστορικό του Ροδοσταυρισμού. Παιδί ακόμα έμαθε Ελληνικά και Λατινικά και συνδέθηκε στενά με κάποιον αδελφό και καθοδηγητή του, με τον οποίο αποφασίζε να μεταβεί στους Αγίους Τόπους. 

Τα ταξίδια

Ξεκίνησε, λοιπόν, μαζί αυτό το δύσκολο και επίπονο ταξίδι, αν αναλογιστούμε τις συνθήκες και τα μέσα που υπήρχαν εκείνη την εποχή, αλλά ο φύλακας και προστάτης του έφηβου ακόμα Κρίστιαν πέθανε στην Κύπρο, με αποτέλεσμα να συνεχίσει μόνος του. Φθάνει στη Δαμασκό της Συρίας, σχεδιάζοντας να συνεχίσει από εκεί για Ιερουσαλήμ. Η σωματική εξάντληση, όμως, τον αναγκάζει να παραμείνει περισσότερο χρόνο εκεί, όπου και κατακτά με τις γνώσεις του στη Φυσική την εύνοια των Τούρκων. 

Στο μεταξύ γνωρίζεται με άραβες σοφούς και με μια ιδιαίτερη μορφή, η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο στο έργο του ,γιατί ήταν αυτή που τον μύησε στα μυστικά της Καββάλα και της τελετουργικής μαγείας. Μετά τις επαφές του, αντί να πάει στην Ιερουσαλήμ που ήταν ο αρχικός του σκοπός, λαμβάνει οδηγίες να συνεχίσει το ταξίδι του και να πάει στη Δαμασκό της Νοτίου Αραβίας, τη σημερινή Υεμένη. Εκεί οι Σοφοί τον δέχτηκαν όχι ως ξένο, αλλά ως κάποιον από καιρό αναμενόμενο. Κοντά τους έμαθε καλύτερα την αραβική γλώσσα και τελειοποίησε τις γνώσεις του πάνω στη Φυσική και τα Μαθηματικά. 

Ύστερα από τρία χρόνια και κατόπιν οδηγιών λέγεται πως πήγε στην Αίγυπτο, όπου παρέμεινε όσο χρειαζόταν για να μελετήσει και να διδαχθεί από τα μυστηριακά σύμβολα φυτών και ζώων του τόπου. Κατόπιν μετέβη στο Φεζ του Μαρόκου, ένα κέντρο μάθησης των μαθηματικών, της φυσικής και της μυστηριακής σοφίας. Εκεί ήλθε σε επαφή με τον στοιχειακό κόσμο, ο οποίος λέγεται ότι του αποκάλυψε πολλά από τα μυστικά του. Από εκεί πέρασε πια στην Ισπανία, έχοντας αλλάξει το όνομά του σε Κρίστιαν Ροζενκρόιτς, που σημαίνει Χριστιανός Ροδόσταυρος. Ενδείξεις υποδεικνύουν ότι μέσα από αυτό το μυητικό του ταξίδι ο Ροζενκρόιτς ήλθε σε επαφή με υψηλές οντότητες, κάτι που υποδηλώνεται και από το όνομα που του δόθηκε, το οποίο συμβολίζει τον σταυρό των τεσσάρων στοιχείων, πάνω στον οποίο θυσιάζεται η προσωπικότητα για να απελευθερωθεί. Στο κέντρο του σταυρού στο σημείο της ελάσσονος αντίστασης των στοιχείων αναπτύσσεται το ρόδο, δηλαδή η ίδια η ψυχή, η οποία ανθίζοντας συμβολίζει την πλήρη της έκφραση για υπηρεσία. 

Ο Κρίστιαν Ροζενκρόιτς, ερχόμενος στην Ευρώπη, έφερε μαζί του έναν πολιτισμό, ο οποίος ήταν σε θέση να δυναμιτίσει και να αφυπνίσει όλες εκείνες τις ψυχές που ασφυκτιούσαν κάτω από τον φεουδαρχικό ζυγό και την απειλή της Ιεράς Εξέτασης. Ήλπιζε πως οι μορφωμένοι της Ευρώπης θα αγκάλιαζαν τα ισχυρά και υγιή θεμέλια που ήταν αποτέλεσμα του καρποφόρου και δημιουργικού ταξιδιού του. Συζήτησε με τους μορφωμένους της Ισπανίας υποδεικνύοντας όχι μόνο τα λάθη, αλλά και τις πηγές από τις οποίες θα αντλούσαν τα αληθινά σημάδια, ώστε εστιαζόμενοι σ’ αυτά να εξελιχθούν στο μέλλον. Παρουσίασε νέες μεθόδους καλλιέργειας του εαυτού σύμφωνα με την φιλοσοφία που είχε διαμορφώσει διδασκόμενος στο ταξίδι του και τέλος όρισε σύγχρονα αξιώματα, με τα οποία θα αποκαθίσταντο εντελώς τα πράγματα. 

Η αντίδραση

Αλλά οι σοφοί γέλασαν και δε δέχτηκαν κανένα νεωτερισμό και φοβήθηκαν ότι θα μειωνόταν η φήμη τους αν άρχιζαν να διδάσκονται ξανά και να αναγνώριζαν τα πολύχρονα σφάλματά τους, στα οποία είχαν άλλωστε επαναπαυτεί. Το ίδιο τραγούδι του τραγούδησαν και τα άλλα έθνη της Ευρώπης που τον απογοήτευσαν περισσότερο. Ήταν έτοιμος να μοιραστεί γενναιόδωρα όλες τις τέχνες και τα μυστικά που του είχαν δοθεί με τους διανοούμενους, αν αυτοί αναλάμβαναν να διακηρύξουν τις αλήθειες αυτές στις σχολές, στις επιστήμες και τις τέχνες. 

Οραματιζόταν μία κοινότητα στην Ευρώπη, όμοια με τα μαντεία των αρχαίων Ελλήνων, όπου θα μπορούσε να αναθρέψει άξιους ανθρώπους που σε κρίσιμες εποχές θα παρέχουν τη συμβουλή τους σε όσους τη ζητούσαν. Όμως οι «Σοφοί» των Εθνών της Ευρώπης είχαν ερμητικά κλειστές τις πόρτες τους σε οτιδήποτε θεωρούσαν ότι θα τάραζε τα λιμνάζοντα ύδατα του κατεστημένου τους. Έτσι μετά από πολλά οδυνηρά ταξίδια και άκαρπες διδαχές, ο Κρίστιαν Ρόζενκρόϊτς επέστρεψε στη Γερμανία, την οποία διαβάζουμε ότι αγαπούσε με όλη του την καρδιά. 

Εκεί πήρε οδηγίες να λειτουργήσει εντελώς διαφορετικά και να ιδρύσει το Τάγμα του Ρόδου και του Σταυρού, μέσω του οποίου θα διοχετεύονταν στην ανθρωπότητα οι ιδέες εκείνες που οι μορφωμένοι της εποχής αρνούνταν να διδαχτούν και να εξαπλώσουν. Έχτισε, λοιπόν, μια κατοικία, στα υπόγεια της οποίας δημιούργησε ένα ναό στον οποίο απεικονιζόταν όλη η φιλοσοφία που του έχει δοθεί. Στο ναό αυτό διαβάζουμε ότι αποσύρθηκε για τα επόμενα πέντε χρόνια, για να μελετήσει μαθηματικά, φυσική και αστρονομία και να κατασκευάσει πολλά εξαιρετικά όργανα. Η μεγάλες του αγάπες ήταν ο Ουρανός και ο ¶νθρωπος. Το πώς ο άνθρωπος θα ανακαλύψει το σύμπαν που κρύβει μέσα του είναι ένα στοιχείο που κυριάρχησε στις μελέτες του. Όταν μέσα σε αυτά τα πέντε έτη ετοίμασε και εξέλιξε το έργο του ώστε να είναι πιο προσιτό στον κόσμο, του δόθηκε η εντολή να προχωρήσει στο δρόμο για την μεταρρύθμιση που είχε αναλάβει να φέρει σε πέρας. 

Έτσι κάλεσε από το πρώτο του μοναστήρι τρεις αδελφούς του. Οι τρεις αδελφοί ανέλαβαν να καταγράψουν προσεκτικά όλα αυτά που του είχαν δοθεί μέσα σε πέντε χρόνια αφοσιωμένης και επίμονης εργασίας. Έτσι, όσοι θα έρχονταν και θα γίνονταν δεκτοί στην αδελφότητα του Ροδόσταυρου δε θα μπορούσαν να παρανοήσουν και την παραμικρή συλλαβή. Αυτή ήταν λοιπόν η αρχή της αδελφότητας του Ρόδου και του Σταυρού, τέσσερα άτομα, όπως τα τέσσερα Στοιχεία, από τα οποία δημιουργήθηκε η γλώσσα και η γραφή που θα έφερνε την επαναγέννηση του φωτός στη σκοτεινή τότε Ευρώπη. 

Περατώνοντας ένα μέρος από το πλούσιο συγγραφικό έργο τους, οι τέσσερις δέχθηκαν άλλους τέσσερις, συμπληρώνοντας την οκτάδα, τον αριθμό του πνεύματος. Από όσα γνωρίζουμε ένας μόνον από αυτούς δεν ήταν Γερμανός, ενώ υπήρχε ανάμεσά τους και ένας ταλαντούχος ζωγράφος. Όταν λοιπόν αυτοί οι οκτώ τακτοποίησαν και διευθέτησαν όλα τα πράγματα με τρόπο που να μην απαιτείται πλέον μεγάλος μόχθος, αποφάσισαν να διασκορπιστούν σε διάφορες χώρες, σύμφωνα με τον αρχικό τους στόχο. Με αυτόν τον τρόπο η φιλοσοφία τους θα μπορούσε να παρουσιαστεί και να γνωριστεί από τους λόγιους, αλλά και οι ίδιοι θα είχαν τη δυνατότητα να παρατηρούν τα γεγονότα σε κάθε χώρα, να αντιλαμβάνονται τα αρνητικά της στοιχεία και να μεταφέρουν τις πληροφορίες τους αυτές στους υπόλοιπους αδελφούς προς επεξεργασία και καλύτερη κατανόηση του δυναμικού που έπρεπε να μετουσιωθεί. 

Η συμφωνία

Συνήψαν μεταξύ τους λοιπόν την εξής συμφωνία, την οποία ορκίστηκαν να τηρούν: 

1. Κανένας δε θα ασκεί τίποτε άλλο εκτός από τη θεραπεία των ασθενών και αυτή χωρίς φράγματα. 

2. Κανένας δεν πρέπει να έχει ιδιαίτερες συνήθειες ή ρούχα που θα τον κάνουν να ξεχωρίζει, αλλά θα ακολουθεί τις συνήθειες της χώρας όπου ζει. 

3. Θα συναντιούνται κάθε χρόνο στον οίκο του Αγίου Πνεύματος κατά την ημέρα Χ. (του Χριστού), διαφορετικά θα πρέπει να δικαιολογούν την απουσία τους. 

4. Καθένας οφείλει να βρει κάποιο άξιο άτομο για διάδοχό του στην Αδελφότητα, ο οποίος θα τον αντικαταστήσει μετά το θάνατό του. 

5. Η λέξη Κ.Ρ. είναι η σφραγίδα, το σημείο και το χαρακτηριστικό γνώρισμα της Αδελφότητας. 

6. Η Αδελφότητα θα παραμείνει μυστική για εκατό χρόνια. 

Φυσικά και έπρεπε να μείνει μυστική η παρουσία τους, αφού διέτρεχαν μεγάλο κίνδυνο να τους εξαφανίσει η Ιερά Εξέταση και το φεουδαρχικό κατεστημένο που ήθελε τις μάζες αμαθείς. Οι πέντε αναχώρησαν, ενώ έμεινε στη βάση του ο Κρίστιαν με δύο από τους αδελφούς του. Κάθε χρόνο συναθροίζονταν με χαρά και υπέβαλλαν μία πλήρη έκθεση των πράξεων τους, σύμφωνα με τις ανάγκες του έργου τους. Το έργο αυτό το ονόμαζαν Μικρόκοσμο και περιείχε μέσα του όλη τη φιλοσοφία του Ροδοσταυρισμού. Το έργο, τα όνειρά, τους σκοπούς και τους στόχους του στο να αλλάξει η ροή της ιστορίας της Ευρώπης. Εργαζόμενος κάποιος πάνω σε αυτό το σύστημα θα άλλαζε τον εαυτό του και σιγά–σιγά τη συνείδηση της ανθρωπότητας. Ήταν η βάση και ο σκελετός για να μετουσιωθούν οι λαοί της Ευρώπης. Για να πάρει όμως σάρκα και οστά η φιλοσοφία αυτή χρειαζόταν η αρμονική επικοινωνία με τις πνευματικές δυνάμεις και ένας χάρτης που θα οριοθετούσε το έργο τους. 

Σε αυτόν τον χάρτη είχαν χαρτογραφήσει τους πλανήτες και το ευρύτερο σύμπαν, ώστε να μελετούν και να γνωρίζουν τις επιδράσεις του ουρανού προς τη γη, ανάλογα με την χρονική περίοδο. Για την κατασκευή του χάρτη τούς είχαν δοθεί κάποια στοιχεία-κλειδιά, μέσω των οποίων μπορούσαν να δουν την κίνηση των αστερισμών σε σχέση με το χρόνο και έτσι να προετοιμάζουν τη γη και τον άνθρωπο να είναι σε θέση να αφομοιώσει τις ενέργειες που έρχονταν από το διάστημα. Ο Rota Mundi ήταν ένα είδος κοσμικού «ρολογιού» ή «τροχού» για τις επινοήσεις όπως και ο Πρωτέας, η προσωποποίηση της αρχής της μεταμόρφωσης, ήταν στοιχεία τα οποία διατήρησαν και εξέλιξαν, φέρνοντας σε επαφή την ανθρωπότητα με τους αστερισμούς της Ανδρομέδας και τον Σείριο. 

Όταν λοιπόν έφθανε το πλήρωμα του χρόνου, μαζεύονταν όλοι στον οίκο του Αγίου Πνεύματος, όπου λέγεται ότι γινόταν γιορτή μεγάλη. Όλα αυτά που είχαν μελετήσει, μαζί με τις εμπειρίες του τόπου που είχαν αποκομίσει όλο αυτό το διάστημα, τα συγκέντρωναν και τα εγκαθίδρυαν στον Μικρόκοσμο. 

Όλα αυτά αλλά και πολλά άλλα, σοφά φυλαγμένα, άρχισαν να συμβαίνουν από τα μέσα του 14ου αιώνα στην πρώτη γενεά των Ροδοσταύρων, η οποία πολώθηκε εσωτερικά για να ελκύσει διάφορες επιθυμητές κοσμικές επιδράσεις. Για τη δεύτερη γενεά γνωρίζουμε ότι ήταν πάλι οκτώ άτομα από διαφορετικά μέρη της Ευρώπης, τα οποία γίνονταν αποδεκτά μόνον όταν ο προκάτοχός τους τελείωνε την ενσάρκωσή του. Από παιδιά βρίσκονταν κοντά στην πρώτη γενεά των Ροδοσταύρων και εκπαιδεύονταν στις αρχές του Ροδοσταυρισμού, ώστε μεγαλώνοντας να είναι άξιοι συνεχιστές της φιλοσοφικής του παράδοσης. Αυτή η δεύτερη γενεά συνέχισε την προετοιμασία των λαών της Ευρώπης στο να δεχθούν τις νέες επιδράσεις. Ίδρυσαν μικρές σχολές όπου δίδασκαν τις επιστήμες τους (Ζωγραφική, Αρχιτεκτονική, Μαθηματικά, Καββάλα), στις νέες γενιές και έτσι μέσα από το «επάγγελμά τους» αν μπορούμε να το ονομάσουμε έτσι, διέδιδαν τις ιδέες τους στον κόσμο. 

Η τρίτη γενεά ήταν εκείνη που κοινοποίησε την ύπαρξη του Τάγματος του Ρόδου και του Σταυρού. Είχε κριθεί ότι είχε έρθει το πλήρωμα του χρόνου, μετά από την τόσο σκληρή εργασία των προκατόχων τους, για να γίνουν κτήμα του λαού όλες αυτές οι μορφές σκέψης, όλη αυτή η γνώση και σοφία που είχε συσωρευθεί ώστε και εξωτερικά πια να αρχίσει η αναγέννηση.Την εποχή λοιπόν που η ύπαρξη του Τάγματος των Ροδόσταυρων θα παρουσιάζονταν στον κόσμο της Ευρώπης, παρατηρούμε ότι υπάρχουν, κοινά σημεία στις ζωές μεγάλων μορφών της εποχής με τις θεωρίες του Ροδοσταυρικού Τάγματος. 

Μορφές

Ας αναφερθούμε, λοπόν, σε ορισμένες από αυτές, που θεωρούμε ότι η ζωή τους και το έργο τους εμπνεόταν από τη ροδοσταυρική κοσμοθεωρία ή υπήρξαν Ροδόσταυροι. Θα ξεκινήσουμε από τον μεγάλο ζωγράφο, μουσικό, αρχιτέκτονα, συγγραφέα, μηχανικό, εφευρέτη και ιδιαίτερα φιλόσοφο, τον Λεονάρντο Ντα Βίντσι (1459 –1519) ο οποίος θεωρήθηκε κυριολεκτικά η προσωποποίηση του «Αναγεννησιακού Ανθρώπου». Ο Ντα Βίντσι λάτρευε τη φύση και ήταν πεισμένος για την ουσιαστική θεϊκότητα όλων των πλασμάτων. Ήταν χορτοφάγος και λέγεται ότι πήγαινε στην αγορά και αγόραζε πουλιά σε κλουβιά για να τα αφήσει ελεύθερα. 

Μια άλλη από τις μεγαλύτερες και πλέον ανεξιχνίαστες φυσιογνωμίες της Αναγέννησης ήταν ο γιατρός, αλχημιστής, καββαλιστής και αστρολόγος Θεόφραστος Βομβάστος φον Χόχενχάιμ –ο γνωστός Παράκελσος (1493 – 1541)- στου οποίου την ζωή ανακαλύπτουμε πολλές ομοιότητες με τον Κρίστιαν Ροζενκρόιτς. Ήταν μόλις εννέα χρόνων όταν ξεκίνησε τις μεγάλες περιπλανήσεις του από χώρα σε χώρα, για να ικανοποιήσει την άσβεστη δίψα του για μάθηση. Τα ταξίδια γι’ αυτόν ήταν μια ευκαιρία για να γνωρίσει τη μυστηριώδη φύση της ανθρώπινης ψυχής. Με όλα όσα είδε, απέκτησε επίγνωση της τραγωδίας της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά και της έμφυτης ευγένειάς της. Το ενδιαφέρον του ήταν αποκλειστικά στραμμένο στην ανακούφιση αυτής της τραγωδίας. Για τον Παράκελσο η Ιατρική ήταν μία θεϊκή αποστολή, μια εκτέλεση της θεϊκής εντολής για θεραπεία. 

Πίστευε ότι ο γιατρός όφειλε να γνωρίζει την παράξενη αντιστοιχία του μακρόκοσμου με το μικρόκοσμο. Να είναι φιλόσοφος και να γνωρίζει αστρολογία και αλχημεία, γιατί όπως χαρακτηριστικά έγραψε «αν δεν ξέρεις τι προκαλεί τους σεισμούς, δε γνωρίζεις την προέλευση του πυρετού». Το έργο του Παράκελσου διαπνεόταν από τη βασική ιδέα της σύνθεσης που μπορεί να ολοκληρώσει την ανθρώπινη ύπαρξη και να την οδηγήσει στην τελείωση. 

Οι επόμενες δύο σημαντικές μορφές ενσαρκώθηκαν την ίδια εποχή αλλά σε διαφορετικά μέρη της Ευρώπης. Αυτό βέβαια δεν στάθηκε εμπόδιο στο να έρθουν σε επαφή στην Ισπανία και ως αδελφοί να εργαστούν για την αναγέννηση του ανθρώπου. Αναφερόμαστε, βέβαια στον χριστιανό και συνάμα νεοπλατωνιστή ζωγράφο Δομίνικο Θεοτοκόπουλο, (1541 – 1614) και τον μυστικιστή Αγ. Ιωάννη του Σταυρού (1542 – 1591), του οποίου η ζωή υπήρξε παράδειγμα σταθερής και ακλόνητης αφοσίωσης στις πνευματικές όψεις της ύπαρξης, στην ίδια τη θεότητα. Και οι δύο μετά από αρκετές δοκιμασίες συναντήθηκαν στην Ισπανία, όπου ο Δομίνικος στρατευμένος στην όψη της τέχνης προσπάθησε να περάσει στο ευρύ κοινό, μέσω των ζωγραφικών του έργων, το σπάσιμο του κατεστημένου και την υποταγή του φυσικού κόσμου στον πνευματικό. Οι υπερφυσικά μακρόστενες φιγούρες του οι οποίες βλέποντας της νομίζεις ότι ενώνουν τον Ουρανό με τη Γη, φέρνουν συνειρμικά στο νου τους περίφημους Γοτθικούς ναούς, τα σχέδια των οποίων ήρθαν από το πουθενά και που αισθάνεσαι ότι έχουν την τάση να απογειωθούν. 

Ο ¶γιος Ιωάννης του Σταυρού ταγμένος στο μοναχισμό προσπάθησε μέσω σκληρής και κοπιαστικής εργασίας να ανανεώσει και να εξελίξει το έργο του Χριστιανισμού, ιδρύοντας νέα μοναστήρια και αποτρέποντας την εμπλοκή της εκκλησίας στις πολιτικές συνομωσίες. Αυτό το τελευταίο όμως του κόστισε δύο φορές τη φυλάκιση από αντιπρόσωπους της παπικής εκκλησίας. Τη μία αφέθηκε ελεύθερος, ενώ την άλλη δραπέτευσε από τη φυλακή του Τολέδο το 1578, με τη βοήθεια των αδελφών του και ιδιαίτερα του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου. Ο ¶γιος Ιωάννης του Σταυρού υπήρξε μεγάλη μορφή και θεμελιωτής του σύγχρονου μυστικισμού, καθιερώνοντας τις ατραπούς, οι οποίες εξισορροπούν τον άνθρωπο και καθοδηγούν την ψυχή στην ένωσή της με το Θείο. 

Η εξωτερίκευση

Λέγεται ότι τα διαγγέλματα της Διακήρυξης και της Ομολογίας των Ροδόσταυρων εμφανίστηκαν τυπωμένα στο Κάσελ της Γερμανίας το 1614 – 1615, προξενώντας τεράστια εντύπωση στον διανοούμενο κόσμο της εποχής εκείνης. Ταυτόχρονα δε, μεταφράστηκαν και κυκλοφόρησαν σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Τα αποτελέσματα της δημοσίευσης των κειμένων αυτών ήταν σημαντικά και όπως είναι φυσικό ξεσήκωσαν αρκετές έριδες. Λέγεται μάλιστα ότι όταν τα σχόλια και οι κριτικές είχαν φτάσει στο αποκορύφωμά τους γύρω στο 1622, γέμισαν οι γωνίες των κεντρικών πόλεων της Γερμανίας από την ακόλουθη προκήρυξη: 

«Ημείς, Εντεταλμένοι του Υπάτου Κολλεγίου των Αδελφών του Ρόδου και του Σταυρού, διαμένομεν ορατώς τε και αοράτως εν τη πόλει ταύτη, Χάριτι Θεία. Διδάσκομεν άνευ βιβλίων και άνευ εξωτερικών μέσων, ομιλούμε δε τας γλώσσας της επικρατείας εν η θέλομεν να διαβιώμεν, με σκοπόν να εξαγάγωμεν τους ανθρώπους τους ομοίους ημών, εκ των πλανών του θανάτου». 

Μεταξύ των υποστηρικτών των ροδοσταυρικών κειμένων κυριότεροι ήταν ο Μιχαήλ Μάγιερ, θεράπων ιατρός του αυτοκράτορα Ροδόλφου του ΙΙου, ο φιλόσοφος Robert Fludd, ο συγγραφέας Τόμας Βόγκαν και ο φιλόσοφος Εlias Ashmole,. Μάλιστα λέγεται ότι μέσω του Εlias Ashmole ο Ροδοσταυρισμός πέρασε στις συντεχνίες των άγγλων ελευθεροτεκτόνων (γύρω στο 1645), ώστε μέρος της διδασκαλίας των Ροδόσταυρων να αποδοθεί με πιο απλή μορφή σε ευρύτερες μάζες. 

Η θρησκεία, η τέχνη και η επιστήμη είναι πιθανώς οι τρεις θεραπαινίδες της ανθρώπινης εκπαίδευσης και εξέλιξης. Οι Ροδόσταυροι στηρίζοντας με έργα αυτές τις τρεις θεραπαινίδες αναζωπύρωσαν τη μυστηριακή φλόγα, φέρνοντας την Αναγέννηση στην Ευρώπη. Φαίνεται όμως πως οι δυνάμεις της άρνησης και της συντήρησης δεν παραιτήθηκαν από το σκοπό τους. Ανασυντάχθηκαν και οδήγησαν την ανθρωπότητα σε ένα νέο μεσαίωνα ακόμη πιο επικίνδυνο ηθικά και βιωματικά για τον άνθρωπο και τον πλανήτη ολόκληρο. Μήπως ήρθε λοιπόν η ώρα για μια νέα αντιπαράθεση του φωτός με τη σκιά ή έχουμε να κάνουμε με τους τελευταίους σπασμούς του θηρίου. Το εγγύς μέλλον θα δείξει αμετάκλητα. 

Συγγραφέας: Α. Κ.
Πηγή:  e-zine.gr 

Συνέχεια. . . »

Η Φιλική Εταιρία

Στα τέλη του 18ου αιώνα και στις αρχές του 19ου ένας επαναστατικός πυρετός διακατέχει την Ευρώπη, κυρίως ενάντια στην ανθρώπινη εκμετάλλευση και τη μοναρχία. Η Γαλλική επανάσταση (1789) άναψε φωτιά στις ανθρώπινες καρδιές και έδωσε το έναυσμα για τον ξεσηκωμό στην Ισπανία, την Ιταλία και την Ελλάδα. Με κεντρικό σύνθημα το τρίπτυχο «Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα», οι Γάλλοι ξεσηκώθηκαν. Στην Ελλάδα το βάρος της προετοιμασίας της επανάστασης αναλαμβάνει η Φιλική Εταιρεία.

Γενικά

Η Φιλική Εταιρεία ιδρύεται το 1814 στην Οδησσό, από τον Εμμανουήλ Ξάνθο, το Νικόλαο Σκουφά και τον Αθανάσιο Τσακάλωφ. Στόχος της είναι η προετοιμασία του απελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων. Η Φιλική εταιρεία οργανώνεται με μεγάλη μυστικότητα. Οι φιλικοί μυούνται στην Εταιρεία με μυστικό όρκο και επικοινωνούν με κώδικες, ψευδώνυμα και συνθηματικές λέξεις. Το κίνημα καλύπτεται με μυστικότητα εμπιστοσύνη και μια ακατανίκητη θέληση για ελευθερία. Ας μεταφερθούμε, όμως, στο κλίμα της εποχής για να έχουμε μια, μικρή αλλά ουσιαστική, εικόνα για τους παράγοντες που οδήγησαν από το ουτοπικό στο πραγματικό. 

Όπως είναι γνωστό, όταν έπεσε η Πόλη (το 1453), το θλιβερό γεγονός αντιμετωπίστηκε μοιρολατρικά: «Ήτανε θέλημα θεού η Πόλη να τουρκέψει», είπαν πολλοί. Ακολούθησαν πολλά χρόνια δύσκολα και σκοτεινά. Κατά το 18ο αιώνα οι Έλληνες που ζούσαν στις παροικίες, αλλά και πολλοί που ζούσαν στα παράλια του ελλαδικού χώρου είχαν αποκτήσει οικονομική και πνευματική ακμή, που τους έδινε αυτοπεποίθηση. Στην Ευρώπη υπήρχαν εξελίξεις που γεννούσαν την ελπίδα ότι με την παρέμβαση κάποιων ηγεμόνων, όπως του Τσάρου ή του Ναπολέοντα, ήταν δυνατό να αποτινάξουν οι Έλληνες τον τουρκικό ζυγό. Γρήγορα οι ελπίδες αυτές διαψεύστηκαν και στη θέση τους άρχισαν να καλλιεργούνται σκέψεις τολμηρές αλλά και ρεαλιστικές: ότι μπορούν οι ραγιάδες, αν οργανωθούν σωστά και προετοιμαστούν ψυχικά, να διεκδικήσουν μόνοι τους τη λευτεριά. 

Μετά από αιώνες σκλαβιάς η σκοτεινιά της καταπίεσης ήταν πλέον αβάσταχτη και η ελληνική ψυχή λαχταρούσε να την αποτινάξει, ίσως, όσο ποτέ άλλοτε. Η λαχτάρα για την ελευθερία είχε αρχίσει να εξαπλώνεται ως ορμητικός χείμαρρος και η έννοια της ελευθερίας, ως συνείδηση πλέον, αναδύθηκε στον ελλαδικό χώρο. Το πόσο σκοτεινιά υπήρχε και το πόσο λαχταρούσαν την ελευθερία οι Έλληνες αποτυπώνεται καθάρια και με πλήρη ένταση στα λόγια του Ρήγα Φεραίου : «Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή». Όπως φαίνεται οι συνθήκες ήταν ώριμες και το έδαφος για τη Φιλική Εταιρεία προετοιμαζόταν με γοργούς ρυθμούς

Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός – εκπαιδευτική δραστηριότητα που συνδύαζε την πολιτισμική κληρονομιά των Ελλήνων και τη νεότερη ευρωπαϊκή επιστήμη- είχε βοηθήσει για την αφύπνιση των συνειδήσεων και την τολμηρή μετακίνηση των Ελλήνων από την προσδοκία ξένης βοήθειας προς την αυτοπεποίθηση για τις δικές τους δυνατότητες. Ο Ρήγας Βελεστινλής (Φεραίος) έκανε την πρώτη οργανωτική προσπάθεια. Αν και προδόθηκε με τραγικό τέλος (1798), άφησε κληρονομιά κάτι σημαντικό: τα επαναστατικά κείμενά του που προέτρεπαν όλους τους Έλληνες να διεκδικήσουν με τις δυνάμεις τους το δικαίωμα να ζήσουν ελεύθεροι. Λίγα χρόνια μετά, ο Ανώνυμος συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας (1806) καλούσε το γένος σε αυτογνωσία και τις μικρές κοινωνικές ομάδες (Φαναριώτες, Πρόκριτους και ηγεσία της Εκκλησίας), που είχαν συμπράξει με τον κατακτητή, τις «έψελνε» σκληρά για την ταπεινωτική στάση αποδοχής τους και τη στάση ανελευθερίας ή δουλικότητας με την οποία περιβάλλονταν όσοι υπηρετούσαν τον κατακτητή. Ταυτόχρονα, επισήμανε τις αδυναμίες ή τα συμπτώματα διάλυσης του oθωμανικού kράτους, ενώ είχε αφιερώσει το έργο του στη μνήμη του αδικοχαμένου Ρήγα. 

Ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας (1814)

Στα πλαίσια του διακαούς πόθου για αποτίναξη του τουρκικού ζυγού και με σαφή την επίδραση των μυστικών εταιρειών της Ευρώπης, συναντιούνται το 1814 στην Οδησσό τρεις Έλληνες και αποφασίζουν τη σύσταση μιας αυστηρά συνωμοτικής οργάνωσης, η οποία θα προετοίμαζε τον ξεσηκωμό όλων των Ελλήνων. Πρόκειται για τον Νικόλαο Σκουφά, 35 χρόνων, από το Κομπότι της Άρτας, τον Εμμανουήλ Ξάνθο, 42 χρόνων, από την Πάτμο και τον Αθανάσιο Τσακάλοφ, 26 χρόνων, από τα Γιάννενα. Και οι τρεις έχουν ήδη γίνει κοινωνοί των επαναστατικών ιδεών και του εταιρισμoύ. Εκείνο το βράδυ του 1814 οι τρεις Έλληνες που ζούσαν στην Οδησσό, είχαν μια φιλική συνάντηση και ανάμεσα σε άλλα θέματα το κύριο θέμα που συζήτησαν ήταν τα δεινά που υπέφεραν οι ομογενείς στην υπόδουλη Πατρίδα. Εκεί φαίνεται ότι ο Ξάνθος πρότεινε την ιδέα να ιδρύσουν μια οργάνωση μυστική, που κύριο στόχο θα είχε να μυήσει τους ραγιάδες στην ιδέα μιας απελευθερωτικής κίνησης βασισμένης στις δικές τους δυνάμεις. Και «απεφάσισαν οι ειρημένοι να επιχειρισθώσιν την σύστασιν τοιαύτης Εταιρίας και να εισάξωσιν εις αυτήν όλους τους εκλεκτούς και ανδρείους των ομογενών, δια να ενεργήσωσι μόνοι των ό,τι ματαίως και προ πολλού χρόνου ήλπιζον από την φιλανθρωπίαν των χριστιανών βασιλέων».

Η δημοκρατία προβλήθηκε τόσο από ορισμένους στοχαστές του νεοελληνικού Διαφωτισμού όσο και από τους συντάκτες των επαναστατικών πολιτευμάτων και από άλλους Έλληνες της εποχής, για να ενισχύσει τις προσδοκίες του απλού ραγιά για ενεργό συμμετοχή στα κοινά και για δίκαια κατανομή των εθνικών πόρων και των εθνικών γαιών, ώστε να γίνουν κατανοητές έννοιες όπως το δημόσιο και κοινό εθνικό συμφέρον και η έννοια της πατρίδας. 

Τα πρώτα βήματα

Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 δεν ήταν μια αυθόρμητη κίνηση, δεν ήταν τυχαία και συγκυριακή. Αντίθετα, ήταν αποτέλεσμα μακροχρόνιας προετοιμασίας και σε ιδεολογικό και σε οικονομικό επίπεδο. Οι διεργασίες αυτές αντικατοπτρίζονται στο κίνημα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού 1750-1821 που όραμά του ήταν η ελεύθερη Ελλάδα. Φωτεινές μορφές γεμάτες ανησυχία, και φλόγα θα επιχειρήσουν να εμφυτεύσουν στο υπόλοιπο γένος τις φιλελεύθερες ιδέες της εποχής και να το μορφώσουν, προκειμένου να ξεσηκωθεί και να διεκδικήσει τα δίκαιά του. Έτσι, κόντρα στο κατεστημένο -τους κοτζαμπάσηδες, τους Φαναριώτες, την εκκλησία κ.α. εμφανίζονται κυρίως οι διανοούμενοι και οι έμποροι των κέντρων του παροικιακού ελληνισμού, τους οποίους θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ως διαμορφούμενη αστική τάξη. 

Ο αέρας ελευθερίας που έπνεε στην Ευρώπη ζωντάνευε κάθε πρωτοποριακό πνεύμα και τότε ήταν που ο Ρήγας Φεραίος οραματιζόταν τη «Βαλκανική Ομοσπονδία», την ειρηνική συνύπαρξη όλων των Βαλκανικών λαών. Η παράδοσή του στους Τούρκους, από τη μια πλήγωσε κάθε σκεπτόμενο Έλληνα, ταυτόχρονα όμως χαλύβδωσε τη θέληση για ελευθερία και άνοιξε τα μονοπάτια για τη Φιλική Εταιρεία. 

Το 1809 ιδρύεται στο Παρίσι το «Ελληνόγλωσσον Ξενοδοχείον» από τον Θεσσαλό λόγιο Γρηγόριο Σαλύκη, ενώ ανάμεσα στα μέλη του είναι και ο Αθανάσιος Τσακάλοφ, μετέπειτα ιδρυτικό μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Συγκροτείται τυπικά ως εταιρεία μελέτης του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, στην ουσία όμως σκοπός είναι η απελευθέρωση της Ελλάδας και προς αυτήν την κατεύθυνση γίνονται όλες οι κινήσεις. Για την παράνομη δράση της η οργάνωση υιοθετεί τους κανόνες των Καρμπονάρων και των Ελευθεροτεκτόνων, ενώ τα μέλη της δεσμεύονται με όρκο και φέρουν ως αναγνωριστικό ένα χρυσό δακτυλίδι με τα αρχικά Φ.Ε.Δ.Α. (Φιλικός Ελληνικός Δεσμός Άλυτος). Από το 1815, όμως, άρχισε να παρακμάζει, καθώς η συντριβή του Ναπολέοντα έσβησε όποια όνειρα είχαν να τους βοηθήσει. Μια δεύτερη προσπάθεια ξεκίνησε στην Αθήνα, με την έμμεση υποστήριξη της Αγγλίας, το 1813. Ιδρύθηκε τότε η «Φiλόμουσος Εταιρεία», με κεντρικό σκοπό την καλλιέργεια του ελληνικού πνεύματος των νέων, την έκδοση βιβλίων, τη βοήθεια φτωχών σπουδαστών κτλ. Μόνο που αυτή η οργάνωση ποτέ δεν απέκτησε λαϊκό έρεισμα, καθώς κινείτο σε κύκλους λογίων και διπλωματών. 

Τα μέλη της φιλικής εταιρίας 

Ο Σκουφάς είχε ιδιαίτερες επαφές με τον Κωνσταντίνο Ράδο, ο οποίος ήταν μυημένος στον Καρμποναρισμό. Ο Ξάνθος είχε μυηθεί σε τεκτονική Στοά της Λευκάδας («Εταιρεία των Ελεύθερων Κτιστών», της Αγίας Μαύρας), ενώ ο Τσακάλωφ είχε υπάρξει ιδρυτικό μέλος του Ελληνόγλωσσου Ξενοδοχείου. 

Σκοπός της Φιλικής Εταιρείας είναι η γενική επανάσταση των Ελλήνων. Η πορεία ανάπτυξης της είναι εντυπωσιακή. Το διάστημα 1814-1816 τα μέλη της αριθμούν περίπου 20. Ως τα μέσα του 1817 αναπτύσσεται κυρίως μεταξύ των Ελλήνων της Ρωσίας και της Μολδοβλαχίας αλλά και πάλι τα μέλη της δεν υπερβαίνουν τα 30. Όμως, από το 1818 σημειώνονται πάρα πολλές μυήσεις. Κατά το 1820 εξαπλώνεται σε όλες σχεδόν τις περιοχές της Ελλάδας και τις περισσότερες ελληνικές παροικίες του εξωτερικού. Χιλιάδες υπολογίζονται οι μυημένοι, μολονότι είναι γνωστά μόνο 1096 ονόματα. Τους πρώτους μήνες του 1821 τα μέλη της αριθμούν δεκάδες χιλιάδες. Η οργάνωση είχε υπερβεί, τα ίδια της τα όρια. 

Στις γραμμές της συσπειρώνονται κυρίως έμποροι και μικροαστοί, αλλά και Φαναριώτες και κοτζαμπάσηδες και κληρικοί, πρόσωπα που θα διαδραματίσουν αγωνιστικό ρόλο (θετικό ή αρνητικό) στον αγώνα για την ανεξαρτησία, όπως οι οπλαρχηγοί Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Αναγνωσταράς, ο αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δικαίος (Παπαφλέσσας), οι Φαναριώτες Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και Νέγρης, οι μεγάλοι καραβοκύρηδες Κουντουριώτηδες, οι μεγαλοκoτζαμπάσηδες Ζαΐμης, Λόντος, Νοταράς, ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρόν Γερμανός κ.ά. 

Η όλη διάρθρωση της Φιλικής Εταιρείας δομήθηκε πάνω στα οργανωτικά πρότυπα των Καρμπονάρων και των Ελευθεροτεκτόνων. Η ηγετική της ομάδα ονομαζόταν «η Αόρατος Αρχή» και από την πρώτη στιγμή εκφράστηκε με τέτοια μυστικότητα, ώστε να πιστεύεται ότι συμμετείχαν σε αυτήν πολλές σημαντικές προσωπικότητες, όχι μόνον Έλληνες αλλά και ξένοι, όπως ο τσάρος Αλέξανδρος Α' της Ρωσίας. Στην πραγματικότητα, τον πρώτο καιρό ήταν μόνο οι τρεις ιδρυτές της. Κατόπιν, από το 1815 έως το 1818 προστέθηκαν άλλοι πέντε και μετά το θάνατο του Σκουφά προστέθηκαν άλλοι τρεις. Το 1818 η Αόρατη Αρχή μετονομάστηκε σε «Αρχή των Δώδεκα Αποστόλων» και κάθε Απόστολος είχε την ευθύνη μιας μεγάλης περιφέρειας. 

Η όλη δομή ήταν Ιεραρχική και πυραμιδοειδής και στην κορυφή δέσποζε η «Αόρατος Αρχή». Κανείς δε γνώριζε αυτήν την αρχή αλλά ούτε είχε δικαίωμα να ρωτήσει ποιοι την αποτελούσαν. Οι εντολές της εκτελούνταν ασυζητητί, ενώ τα μέλη δεν είχαν δικαίωμα να λαμβάνουν αποφάσεις. Η Εταιρεία ονομαζόταν από τα μέλη της «Ναός» και είχε τέσσερις βαθμίδες μύησης: α) οι Αδελφοποιητοί ή Βλάμηδες, β) οι Συστημένοι, γ) οι Ιερείς και δ) οι Ποιμένες. Οι Ιερείς ήταν επιφορτισμένοι με το έργο της μύησης στους δύο πρώτους βαθμούς. Όταν ο Ιερέας πλησίαζε κάποιον, σιγουρευόταν για τη φιλοπατρία του και τον κατηχούσε πλαγίως στους σκοπούς της εταιρείας, οπότε το τελευταίο στάδιο ήταν να ορκιστεί. 

Τότε τον πήγαινε σε κάποιον κληρικό κάτι καθόλου εύκολο αν ο ιερέας δεν ήταν ήδη μυημένος. Πήγαινε και εύρισκε τον ιερέα και του έλεγε ότι ήθελε να ορκίσει κάποιον για προσωπική τους υπόθεση, προκειμένου να διαπιστώσει ότι λέει την αλήθεια. Ο κληρικός φορούσε το πετραχήλι και έπαιρνε το Ευαγγέλιο, οπότε ο κατηχητής έπαιρνε παράμερα τον υποψήφιο και του υπαγόρευε ψιθυριστά τον «μικρό όρκο», τον οποίο έπρεπε να τον επαναλαμβάνει ο κατηχούμενος χαμηλόφωνα τρεις φορές. 

«Ορκίζομαι εις το όνομα της αληθείας και της δικαιοσύνης, ενώπιον του Υπερτάτου Όντος, να φυλάξω, θυσιάζων και την ιδίαν μου ζωήν, υποφέρων και τα πλέον σκληρά βάσανα το μυστήριον, το οποίον θα μου εξηγηθεί και ότι θα αποκριθώ την αλήθειαν εις ό,τι ερωτηθώ».

Όταν γινόταν αυτό, τότε ο κατηχητής πλησίαζε τον υποψήφιο στον ιερέα και τον ρωτούσε: 

«Είναι αληθινά, αδελφέ, αυτά που μου επανέλαβες τρεις φορές;» 

«Είναι και θα είναι αληθινά και για την ασφάλειά τους ορκίζομαι στο Ευαγγέλιο», απαντούσε ο υποψήφιος. Την ίδια περίπου ερώτηση, έκανε και ο κληρικός και αφού έπαιρνε καταφατική απάντηση, τον όρκιζε στο Ευαγγέλιο, δίχως να γνωρίζει την ουσία της υπόθεσης». 

Από εκεί και μετά ο μυούμενος θεωρείτο νεοφώτιστο μέλος της Εταιρείας, ήταν δηλαδή Βλάμης, με όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις. Ο Φιλικός με το βαθμό του Ιερέα είχε αμέσως την υποχρέωση να του δείξει όλα τα σημάδια αναγνώρισης μεταξύ των Βλάμηδων. Τόσο οι Βλάμηδες όσο και οι Συστημένοι αγνοούσαν τους επαναστατικούς σκοπούς της οργάνωσης. Ήξεραν μόνο πως υπήρχε μια Εταιρεία που πασχίζει για το γενικό καλό του έθνους, η οποία συμπεριλάμβανε στους κόλπους της και σημαντικά πρόσωπα. Κάτι τέτοιο διαδιδόταν σκόπιμα, για να τονώνεται το ηθικό των μελών αφενός και αφετέρου για να γίνεται ευκολότερα ο προσηλυτισμός. 

Οι lερείς και οι ποιμένες

Ο Μέγας Όρκος: «Ορκίζομαι ενώπιον του αληθινού Θεού οικειοθελώς ότι θέλω είμαι πιστός εις την Εταιρείαν κατά πάντα και δια πάντα…Τέλος, ορκίζομαι εις σε, ιερά και αθλία Πατρίς….ότι αφιερώνομαι όλος εις σε….αν λησμονήσω μίαν στιγμήν….και δεν εκπληρώσω το χρέος μου…ο θάνατος ας είναι η άφευκτος τιμωρία του αμαρτήματός μου….»

Για να περάσει ένα μέλος από τη βαθμίδα των Συστημένων σε εκείνη των Ιερέων θα έπρεπε να δοκιμαστεί η αφοσίωσή του στην αρχή και το ιδεώδες της ελευθερίας. Κατ' αρχάς γινόταν ένας διάλογος μεταξύ του μέλους και του μυητή. Εκεί, σε αυτόν το διάλογο, ο μυητής αναγνώριζε το βαθμό της φλόγας που υπήρχε μέσα στον αγωνιστή και αν ήταν ικανοποιητική του ανακοίνωνε ότι θα περνούσε στο βαθμό του Ιερέα. Εκεί χώριζαν για να ξανασυναντηθούν την επόμενη μέρα. Ο υποψήφιος έφερνε ένα μικρό κίτρινο κερί που του είχε ζητηθεί από πριν και πήγαιναν σ' ένα ασφαλές σπίτι. Εκεί ο μυητής έπαιρνε ένα εικόνισμα και το έστηνε στο τραπέζι. Μπροστά από το εικόνισμα άναβαν το κερί. Μέσα στην επιβλητική ατμόσφαιρα του μισοσκόταδου ο μυητής τον ρωτούσε με επισημότητα για τελευταία φορά: 

«Μήπως δεν στοχάζεσαι τον εαυτόν σου εις αρκετήν δύναμην; Έχεις ακόμη καιρό να παραιτηθείς. Από τον δεσμόν όπου επεμβαίνω μόνoν ο θάνατος θα ημπορεί να σε λυτρώσει! Σε ολίγoν κάθε μεταμέλειά σου θα είναι ασυγχώρητος!»

«Το εστοχάστηκα και στέργω», απαντούσε ο υποψήφιος και τότε συνεχιζόταν η μυητική διαδικασία. Αμέσως μετά ο μυητής έπαιρνε το κερί και το έδινε στον υποψήφιο που το κρατούσε με το αριστερό χέρι, ενώ γονάτιζαν και οι δύο, έκαναν το σταυρό τους και ασπάζονταν την εικόνα. Σε αυτή τη θέση ο μυητής διάβαζε «τον μεγάλο όρκο» και ο μυούμενος τον επαναλάμβανε με κάθε σεβασμό της ιερής εκείνης στιγμής. Μετά τον όρκο ο μυητής ακουμπούσε το δεξί του χέρι στον ώμο του μυούμενου και δήλωνε με κάθε επισημότητα: 

«Ενώπιον του αοράτου και πανταχού παρόντος αληθινού Θεού,. του καθ' αυτό δικαίου, του εκδικούντος την παράβασιν και παιδεύοντος την κακίαν, καθιερώνω κατά τους κανόνας της Φιλικής Εταιρείας τον (ονοματεπώνυμο) εκ πατρίδος (τόπος καταγωγής), ετών (ηλικία) και επαγγέλματος (τάδε) και δέχομαι τούτον ιερέα, καθώς εδέχθην τούτον εις την Εταιρείαν των Φιλικών».

Το κερί έσβηνε και φυλασσόταν ευλαβικά, ενώ από εκείνη τη στιγμή ο μυημένος ήταν Ιερέας της Φιλικής. Προκειμένου να διαφυλάσσονται τα στεγανά της «Αόρατης Αρχής», κανείς νεοφώτιστος Ιερέας δεν μπορούσε να επικοινωνήσει απευθείας με αυτήν, παρά μόνο μέσω του μυητή του. Αυτή η Ιεραρχική πυραμιδοειδής δομή ήταν που διαφύλαξε μέχρι τέλους και διατήρησε αλώβητη τη Φιλική. 

Έτσι, ο νέος Ιερέας ήταν έτοιμος να ξεκινήσει το έργο της διαφώτισης και της στρατολόγησης νέων μελών, εφόσον έδινε έναν τελικό όρκο, στον οποίο ορκιζόταν ότι πάντοτε θα διακήρυσσε τα ιδεώδη της οργάνωσης. 

Η ανώτατη βαθμίδα μύησης στη Φιλική Εταιρεία ήταν οι Ποιμένες, οι οποίοι στρατολογούνταν από τις τάξεις των Ιερέων. Κατά την τελετή μύησής τους οι υποψήφιοι Ποιμένες έφερναν μαζί το κερί της προηγούμενης μύησής τους και για άλλη μια φορά έδιναν μέγα όρκο εμπρός στο εικόνισμα ότι θα τηρούν αυστηρά τα καθήκοντά τους, ότι δε θα δέχονται στις τάξεις τους ανθρώπους χωρίς ιδεώδη και χαρακτήρα αντάξιο της επανάστασης. Δεν πρόκειται, επίσης, για κανένα λόγο να μαρτυρούν το βαθμό τους. Συνέτασσαν και ένα αφιερωτικό γράμμα προς την «Αόρατο Αρχή», στο οποίο γραφόταν σε κώδικα και χαράσσονταν και εδώ σύμβολα. Επίσης, διαφορετικό κώδικα είχε και ένα γράμμα που έφεραν μαζί τους. Τέλος, ας σημειωθεί ότι σε καμιά βαθμίδα δεν υπήρχε δυνατότητα λήψης αποφάσεων, ούτε επιτρεπόταν να συσκέπτονται και να συνεδριάζουν. Υπάκουαν ασυζητητί στις εντολές της ηγεσίας. 

Η πορεία προς την εξέγερση

Το 1818 με το θάνατο του Σκουφά μεταφέρεται η έδρα από την Οδησσό στην Κωνσταντινούπολη. Η εξάπλωση της οργάνωσης είναι μεγάλη και χρειάζεται να βρεθεί ένας άξιος αρχηγός για τη Φιλική Εταιρία. Γίνεται μια συνάντηση με τον Ιωάννη Καποδίστρια ο οποίος όχι μόνον αρνήθηκε, αλλά αργότερα έγραψε ότι θεωρούσε πως οι Φιλικοί ήταν υπεύθυνοι για τον όλεθρο που ερχόταν στην Ελλάδα. Τελικά, μετά από αρκετές επαφές, τον Απρίλιο του 1820 ανέλαβε την αρχηγία της Φιλικής Εταιρείας ο Αλέξανδρος Υψηλάντης. 

Οι συνθήκες έδειχναν πλέον αρκετά ώριμες για να ξεκινήσει η εξέγερση και ακολουθεί ένα μεγαλόπνοο σχέδιο. Το σχέδιο ήταν αρχικά να ξεσπάσει ταυτόχρονα η επανάσταση των Σέρβων και των Μαυροβουνίων, καθώς και στη Μολδοβλαχία. Παράλληλα, να κάψουν τον τουρκικό στόλο στην Κωνσταντινούπολη, ενώ να ηγηθεί ο Υψηλάντης της επανάστασης στην Πελοπόννησο. Μετά από διάφορες διχογνωμίες και αφού κάποια από τα σχέδια έχουν ήδη προδοθεί, η επανάσταση κηρύχθηκε το Φεβρουάριο του 1821 στο Ιάσιο, πρωτεύουσα της Μολδαβίας. Στις 24 Φλεβάρη κυκλοφόρησε η περίφημη προκήρυξη του Υψηλάντη, Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος, στην οποία ανταποκρίθηκαν αρκετοί Έλληνες, μεταξύ των οποίων οι νέοι. Όμως η Ρωσία δεν έρχεται ως αναμενόμενος αρωγός, ενώ το Πατριαρχείο αφορίζει, επισήμως στις 23 Μάρτη, τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και τον Μιχαήλ Σούτσο - Βόδα, μαζί με όλους τους επαναστάτες: 

«[...] θέλοντες (οι επαναστάτες) να διαταράξωσιν την άνεσιν και ησυχίαν των ομογενών μας πιστών ραγιάδων της κραταιάς βασιλείας την οποίαν απολαμβάνουσιν υπό την αμφιαφή αυτής σκιά με τόσης ελευθερίας προνόμια, όσα δεν απολαμβάνει άλλο έθνος υποτελές και υποκείμενον... να διακηρύξετε την απάτην των ειρημένων κακοποιών και κακοβούλων ανθρώπων και να τους αποδείξητε και να τους στηλιτεύετε πανταχού ως κοινούς λυμεώνας και ματαιόφρονας... και παραδίδοντας και εκείνους τους απλουστέρους, όσοι ήθελον φορασθή, ότι ενεργούν ανοίκεια του ραγιαδικού χαρακτήρος [...]».

Μπορεί η μάχη στο Δραγατσάνι (Ιούνιος 1821) να οδήγησε στη σφαγή των νέων του Ιερού Λόχου και στη συντριβή του κινήματος στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, αλλά απoτέλεσε τον ιδανικό αντιπερισπασμό για να κηρυχθεί η Επανάσταση στην Ελλάδα και να υπερκεραστούν οι αντιρρήσεις των προκρίτων. Αυτή ήταν η αρχή του υπεράνθρωπου αγώνα που μετά από χρόνια σκληρών μαχών ανάγκασε τους «Συμμάχους» να στρέψουν τα μάτια προς την Ελλάδα και να έρθει η απελευθέρωση. Η Φιλική Εταιρεία για περίπου επτά χρόνια ανέτρεψε την ηττοπάθεια, οργάνωσε και εκπαίδευσε τον κόσμο, συγκέντρωσε χρήματα και προετοίμασε τον ένοπλο αγώνα. Και όλο αυτό από τους ανθρώπους που δε λύγιζαν στη θέα του τι είχε να γίνει. Η ύπαρξη και η δράση της αποδεικνύει ότι πολλές φορές το φαινομενικά ουτοπικό και αδύνατο μπορεί να γίνει πραγματικότητα, γιατί η πραγματικότητα δεν αντιστρατεύεται πάντα το όραμα και το όραμα μπορεί κάλλιστα να γίνει πραγματικότητα. Η Φιλική Εταιρία πέτυχε το σκοπό της γιατί είχε όραμα και ιδανικά. Τα μέλη της δεν ήταν προσωπικότητες που δρούσαν για τον εαυτό τους, ούτε είχαν στο μυαλό τους δόξα και τιμές. Όλοι μαζί μέσα απ' την καρδιά τους ήταν μια οντότητα και μια ιδέα. Αν δούμε στο σήμερα η ιδέα που κυριαρχεί είναι, ο καθένας για τον εαυτό του και πάνω σε αυτή την ιδέα, έχουμε χάση εκείνο το ανθρώπινο χαρούμενο στίγμα της αρχής «όλοι για έναν και ένας για όλους». Η αρχή της ελευθερίας έχει υποδουλωθεί στην αρχή της ατομικής αίσθησης του "κάνω ότι μου αρέσει". Πραγματική ελευθερία θα βρούμε μόνο αν απαγκιστρωθούμε από τον ίδιο μας τον εαυτό, προς μια ευρύτερη έννοια και ευρύτερη αρχή. 

Βιβλιογραφία

Η άγνωστη Τέχνη (ΙΩΛΑΟΣ) Εκδόσεις ΔΙΩΝ

Φιλική Εταιρεία - Διαφωτισμός - Τεκτονισμός (Βασίλειος Ηλιάδης) Εκδόσεις ΔΙΩΝ

Δημ. Φωτιάδη, Η Επανάσταση του Εικοσιένα

Φ. Κ. Βώρου, «Αυτοί που προετοίμασαν την Επανάσταση»

Π. Π. Γερμανού, Απομνημονεύματα

Βικιπαίδεια, η ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Συγγραφέας: Δ.Π.

Πηγή: e-zine.gr

Συνέχεια. . . »